 Charakterystyka Stanów Zjednoczonych
Stany Zjednoczone Ameryki są państwem związkowym w Ameryce Pn., nad O. Spokojnym, O. Atlantyckim, Zat. Meksykańską oraz morzami: Beringa (O. Spokojny), Beauforta i Czukockim (M. Arktyczne). Zajmuje środkową i północno – zachodnią część kontynentu. W części środkowej jest położonych 48 stanów (zwanych kontynentalnymi), a na północnym – zachodzie stan Alaska (oddzielony od pozostałych stanów terytorium Kanady).
Na archipelagu Hawajów na O. Spokojnym znajduje się stan Hawaje.. Powierzchnia lądowa 9,2 mln km2 (z wodami wewnętrznymi – 9,4 mln km2, terytorialnymi – 9,8 mln km2). Państwo składa się z 50 autonomicznych stanów i stołecznego Dystryktu Kolumbii.
Stany Zjednoczone graniczą z Kanadą i Meksykiem; granica z Kanadą biegnie wzdłuż 49oN, a następnie poprzez Wielkie Jeziora i rzeką Św. Wawrzyńca, stanu Alaska wzdłuż 1 40oW; granicę z Meksykiem stanowi na znacznej długości rzeka Rio Granda; od Federacji Rosyjskiej S.Z. oddziela Cieśnina Beringa (szer. 35?86 km). Łączna długość granic lądowych wynosi ponad 12 tys. km, morska ok. 20 tys. km. Pod administracją S.Z. znajdują się wyspy: Wyspy Dziewicze S.Z. na M. Karaibskim, Guam, Mariany Pn., Midway, Samoa Amerykańskie i Wake na 0. Spokojnym. Państwami stowarzyszonymi ze Stanami Zjednoczonymi są: Portoryko, Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla.USA są trzecim pod względem liczby ludności, po Chinach i Indiach krajem świata. Zamieszkują go Amerykanie urodzeni w USA, głównie potomkowie imigrantów z różnych krajów świata. Amerykanie urodzeni poza granicami S.Z. stanowią 1,3% ludności, a współcześni migranci 7,9% ogółu mieszkańców.
Imigranci w początkowym okresie kolonizacji pochodzili głównie z W Brytanii, Holandii oraz Hiszpanii, w późniejszym z Niemiec i krajów skandynawskich i końcu XIX w. również z południowej i wschodniej Europy (w tym z ziem polskich). Największe nasilenie imigracji wystąpiło w drugiej połowie XIX w. i początku XX w, kiedy do Stanów Zjednoczonych przybywało od kilkuset tys. do 1 mln osób rocznie. Wprowadzone 1921 ustawy imigracyjne ograniczyły napływ cudzoziemców do ok 150 tys. osób roczni. Szacuje się, że nielegalnie przekracza granicę S Z. do 1 mln osób rocznie, najwięcej z Meksyku. Imigracja wpłynęła na bardzo szybki wzrost liczby ludności; w okresie od 1790 (pierwszy spis powszechny) do 2008 liczba ludności wzrosła prawie 73 razy, z 3,9 mln do 288 mln.
Konsekwencją imigracji jest również duże zróżnicowanie rasowe i etniczne społeczeństwa amerykańskiego. Ludność biała (pochodzenia europejskiego) stanowi ok. 83,5% ogółu mieszkańców, czarna (potomkowie niewolników oraz późniejsi imigranci z Antyli, gł. z Haiti) – 12,4% (ponad 30 mln), latynoamerykańska (różnych ras) – 9,5%, pochodzenia azjatyckiego, w tym mieszkańcy Hawajów 33% (1992). Liczbę ludności autochtonicznej Indian oraz Eskimosów i Aleutów zamieszkujących Alaskę ocenia się na ok. 2,2 mln
Strukturę wiekową ludności Stanów Zjednoczonych do ok. pół. XX w. cechowała przewaga roczników młodych, występowała również większa liczba mężczyzn niż kobiet; 1910 na 100 kobiet przypadało 106 mężczyzn, w latach 40. -101 mężczyzn. Malejący przyrost naturalny (w latach 60 ok. 10%o rocznie 80. ok. 7%o, 1993 6,8%o), wydłużający się czas życia (mężczyźni 72 lata, kobiety 79 lat) wpływają na proces starzenia się społeczeństwa. W 1993 poniżej 14 lat mało 22% ludności, od 15 do 64 lat 65,3%, ponad 64 lata 12,7%. Zmieniła się struktura płci: na 100 mężczyzn przypada 105 kobiet. Struktura wiekowa i płci są zróżnicowane etnicznie i regionalnie. Stany Zjednoczone są krajem o małej średniej gęstości zaludnienia 27 mieszk. na km2 (1993).
Rozmieszczenie ludności jest bardzo nierównomierne. Na wschód od Missisipi, na obszarze stanowiącym ok. 26% powierzchni kraju, mieszka ok. 60% ludności. Najgęściej są zaludnione wybrzeża pn.-wsch., a zwłaszcza stany: Neta Jersey (391 mieszk. na km2), Rhode lsland (319 mieszk. na km2) Massachusetts, Nowy Jork oraz Connecticut i Maryland, ponadto rejon Wielkich Jezior, dolina Missisipi wybrzeże Kalifornii, Floryda, pd-wsch. Teksas oraz Hataaje (gł. wyspa Oahu). Najrzadziej zaludnione obszary to: Alaska (0,4 mieszk. na km2), stany położone w Kordylierach: Montana (2 mieszk. na km2), Wyoming (ok. 2 mieszk. na km2) i Nevada, a także pn. stany prerii: Dakota Pn. i Pd.. Na gęstość zaludnienia poszczególnych stanów mają wpływ migracje wewnętrzne.
Stany Zjednoczone są krajem o wysokim stopniu urbanizacji. Do lat 20-tych utrzymywała się przewaga ludności wiejskiej. Industrializacja oraz mechanizacja rolnictwa spowodowała masową migrację ze wsi do miast i bardzo szybki wzrost ludności miejskiej: 64% 1950, 73,6% 1970, 75,2% 1992. Najwyższy stopień urbanizacji mają: Dystrykt Kolumbii (100% ludności miejskiej), Kalifornia (93%), Rhode lslanid, Nowy Jork i Connecticut. Znacznie niższy od średniej krajowej ? Stany rolnicze prerii (Dakota Pn. i Pd., Nebraska) i stany pd. (Alabama, Missisipi), gdzie w miastach mieszka 50/60% ogółu ludności. Ponad 75% ludności miejskiej skupia się w wielkich aglomeracjach, zwanych. regionami metropolitalnymi. W 1993 w USA było 40 regionów metropolitalnych o liczbie ludności powyżej 1 mln i tylko 9 miast milionowych (granice administracyjne miast od lat nie ulegają zmianie): Nowy Jork (7,3 mln mieszk.), Los Angeles (3,5 mln) Chicago (2,8 mln), Houston (1,7 mln), Filadelfia (1,6 mln) oraz San Diego, Detroit, Dallas i Phoenix (po ok. 1 mln).
Największym zespołem miejskim jest Nowy Jork (ok. 8,6 mln rnieszk.), wraz z przyległymi zespołami miejskimi tworzy region metropolitalny: Nowy Jork/Northern Neta Jersey Long Island, w którym mieszka ponad 19 mln osób. Postępujący od lat 50-tych proces dekoncentracji dużych miast (spadek zaludnienia w centrum, a jej wzrost na peryferiach) spowodował rozrost terytorialny miast, zwłaszcza strefy peryferyjnej (suburbiów), charakteryzującej się niską, przeważnie jednorodzinną zabudową; wyludniające się centralne dzielnice Nowego Jorku, Chicago, Detroit, Filadelfii, Pittsburgha, Waszyngtonu i innych pełnią funkcje administracyjne i handlowo-usługowe, a opuszczone stare dzielnice mieszkaniowe są zajmowane przez niezamożną ludność murzyńską i imigrantów. W wyniku rozwoju przestrzennego miast wykształciły się wielkie regiony metropolitarne, w których strefy podmiejskie poszczególnych miast i zespołów miejskich łączą się ze sobą. Na wybrzeżu atlantyckim powstał zurbanizowany pas, zwany.
Megalopolis, ciągnący się na dł. ok. 800 km od Bostonu przez Providence, Nowy Jork, Filadelfię, Baltimore do Waszyngtonu i zamieszkany przez ok. 50 mln ludzi. Podobny region tworzy się w Kalifornii (San Francisco/Los Angeles/San Diego) ta rejonie Wielkich Jezior (Chicago/Pitssoungh) na Florydzie (Miami Jacksonyille). W latach 80-tych najszybciej rozwijały się miasta i zespoły miejskie w stanach południowych., a zwłaszcza Phoenix (wzrost liczby ludności o 30%), Dallas/Fort Worth i Atlanta. W atrakcyjnych pod względem klimatycznym, regionach Florydy, Arizony i Kalifornii powstały miasta zamieszkane prawie wyłącznie przez rencistów i emerytów.
Struktura zatrudnienia ludności USA jest typowa dla krajów wysoko rozwiniętych; powoli zwiększa się liczba ludności zawodowo czynnej zatrudnionej ta usługach głównie w handlu, finansach, ubezpieczeniach i administracji (1980 66,2%, 1993 72,9%), maleje w przemyśle i budownictwie (1980 30,9%, 1993 24,4%) oraz w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie (odpowiednio 29% i 2,7%). Recesja gospodarcza spowodowała wzrost poziomu bezrobocia z 5,2% zawodowo czynnych (1989) do 6,7% (8,7 mln osób, 1993). Poziom życia społeczeństwa jest zróżnicowany regionalnie i etnicznie. Średni roczny dochód osobisty wynosi 18 2 tys. dol., najwyższy w Connecticut (ok. 24 tys.), Neta Jersey (ok. 23 tys.), Dystrykcie Kolumbii, Massachussetts i na Alasce najniższy ta Missisipi (11 tys.), Utah, Wirginii Zach. Arkansas i Luizjanie; 1992 dochody poniżej granicy ubóstwa (ok. 3,5 tys. dol. rocznie na członka rodziny) miało ponad 14% ludności, ta tym najwięcej Murzynów i Latynosów.
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE |
GMI
