Tradycje świąteczne to ważny element Bożego Narodzenia. Kultywują je zarówno katolicy, jak i osoby niewierzące. Świadczą one o bogactwie kulturowym narodu i decydują o radosnej, magicznej atmosferze tego czasu. Tradycje świąteczne mogą mieć różną genezę pochodzenia, podobnie jak i mogą być różnie obchodzone w różnych regionach kraju. Dzięki nim święta odróżniają się od pozostałych dni w roku.
Dla wielu osób tradycje świąteczne mają nierozerwalny związek z religią. Ich symbolika odnosi się bezpośrednio do genezy Bożego Narodzenia, a więc wydarzeń, które miały mieć miejsce ponad 2000 lat temu w Betlejem. Dla innych zwyczaje te stanowią przede wszystkim okazję, aby nawiązać do praktyk stosowanych przez przodków i przenieść się myślami do czasów dzieciństwa.
1. Ubieranie choinki
Jedną z najpiękniejszych tradycji bożonarodzeniowych, którą kultywuje się na całym świecie, jest ubieranie choinki. Zwyczaj ten jest obecnie bardzo powszechny. W wielu bardzo popularnych miejscach na świecie są przyozdabiane ogromne drzewka na wiele tygodni przed Wigilią.
W Polsce, choinki najczęściej ubiera się w wigilijny poranek lub nieco wcześniej. Za dekorację najczęściej służą szklane bombki, lampki LED oraz kolorowe łańcuchy. Idąc trochę dalej częścią tradycji bywa również przystrajanie całego domu.
2. Sianko pod obrusem
Sianko pod obrusem wywodzi się z czasów „pogańskich”. W ten sposób Słowianie składali ofiarę bogu Ziemiennikowi — patronowi nieużytków rolnych i stepów. Dopiero chrześcijanie nadali temu zwyczajowi inne znaczenie. Współcześnie sianko symbolizuje żłobek, w którym miał się narodzić Jezus. Obrazuje także ubóstwo i skromność, czyli cechy, jakimi w życiu powinni kierować się wierni.
3. Wolne miejsce przy stole
Kulturę starosłowiańską reprezentują również zwyczaje pozastawiania pustego nakrycia przy stole. Miejsce to dawno temu przeznaczone było dla ducha bliskiej zmarłej osoby. Dziś zwyczaj ten nawiązuje do biblijnej wędrówki Świętej Rodziny, której odmówiono miejsca w gospodzie. Wolne nakrycie czeka więc na zbłąkanego wędrowca. Zgodnie z tradycją, ewentualnego samotnego przybysza należy odpowiednio ugościć.
4. Wypatrywanie pierwszej gwiazdki
Wypatrywanie pierwszej gwiazdki to z pewnością zajęcie dla dzieci. Nawiązuje ona oczywiście do Gwiazdy Betlejemskiej, która ponad 2000 lat temu miała doprowadzić Trzech Mędrców do nowonarodzonego Jezusa. Pojawienie się pierwszej gwiazdki na niebie to tradycyjny sygnał do rozpoczęcia kolacji Wigilijnej.
5. Dzielenie się opłatkiem
Przed przystąpieniem do Wigilii mamy do czynienia z kolejnym zwyczajem, a mianowicie dzielenie się opłatkiem. Jest to tradycja zapoczątkowana w XVIII wieku i znana między innymi we Włoszech, w Czechach, na Litwie, Słowacji, Ukrainie czy Węgrzech. Jej geneza sięga początków chrześcijaństwa, kiedy to wierni dzielili się swoim chlebem z bliźnimi. Zwyczaj nawiązuje również do modlitwy „Ojcze nasz” i do ostatniej wieczerzy. Przełamanie się opłatkiem pozwala też na symboliczne pojednanie się osób, które mają wspólnie spożywać wigilijną wieczerzę.
6. 12 potraw wigilijnych
Zgodnie z tradycją, na wigilijnym stole powinno pojawić się 12 potraw, symbolizujących 12 apostołów Jezusa. Przyjęło się, że są to dania postne, obejmujące zazwyczaj takie składniki jak grzyby, mak, miód czy ziarna zbóż. Jedynym mięsem wśród tych produktów, kojarzących się raczej z niedostatkiem, są ryby. Do najpopularniejszych potraw wigilijnych na polskich stołach należą bez wątpienia:
– czerwony barszcz z uszkami,
– zupa grzybowa,
– karp,
– ryba po grecku,
– kapusta z grzybami,
– kluski z makiem,
– pierogi z kapustą i grzybami,
– śledzie,
– kompot z suszonych owoców,
– kutia,
– makowiec,
– piernik.
7. Obdarowywanie się prezentami
Kolejną tradycją Bożonarodzeniową są prezenty. Otwiera się je zazwyczaj po kolacji wigilijnej. Prezenty przynosi w zależności od regionu Polski Święty Mikołaj, Dzieciątko Jezus, aniołki, gwiazdki bądź Gwiazdorz.
8. Śpiewanie kolęd
Ta tradycja towarzyszy od wieczerzy wigilijnej aż do 2 lutego, czyli Święta Ofiarowania Pańskiego. W liturgii Kościoła katolickiego wykonuje się je jednak od Pasterki (mającej miejsce o północy z 24 na 25 grudnia) do święta Chrztu Pańskiego (przypadającego na pierwszą niedzielę po 6 stycznia). Najpopularniejsze kolędy obejmują takie tytuły jak „Cicha noc”, „Dzisiaj w Betlejem”, „Bóg się rodzi” czy „Wśród nocnej ciszy”.
Tradycje i zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce — różnice między regionami
Niemal w każdym domu w Polsce możemy zaobserwować różne sposoby obchodzenia świąt Bożego Narodzenia. Różnice zauważalne są przede wszystkim pomiędzy poszczególnymi regionami kraju. Przykładowo:
– Na Kujawach i Pomorzu — do uszek w barszczu często wkłada się pieniążki, których znalezienie ma zwiastować szczęście.
– W Małopolsce i na Podkarpaciu — popularni są kolędnicy wędrujący z turoniem oraz herody, czyli amatorskie widowiska teatralne.
– Na Podhalu — opasa się wigilijny stół łańcuchem, aby upewnić się, że żaden z biesiadników nie opuści w nadchodzącym roku swojej rodziny.
– W Wielkopolsce — prezenty roznosi Gwiazdor, który niegrzecznym dzieciom wręcza zgniłe pyry.
– Na Śląsku — w Wigilię o każda panna powinna wyjść przed dom i nasłuchiwać, z której strony dobiega szczekanie psa. To kierunek, z którego ma przyjść jej narzeczony.
– Na Podlasiu — zakończenie adwentu sygnalizują nietypowe dźwięki ligawek, które słychać aż do samej Wigilii.
Wspomniane powyżej tradycje powoli zanikają, wypierane przez bardziej skomercjalizowany sposób obchodzenia Bożego Narodzenia. W miarę możliwości warto je jednak przypominać i kultywować, aby zachować wyjątkową atmosferę polskich świąt dla przyszłych pokoleń.
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE