{"id":970,"date":"2025-03-17T12:46:32","date_gmt":"2025-03-17T11:46:32","guid":{"rendered":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/?p=970"},"modified":"2025-03-17T12:46:32","modified_gmt":"2025-03-17T11:46:32","slug":"ochrona-rysia-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/2025\/03\/17\/ochrona-rysia-w-polsce\/","title":{"rendered":"Ochrona rysia w Polsce"},"content":{"rendered":"\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Magazyn My\u015blistwo …<\/a><\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Hobby …<\/a><\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – English Articles …<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ry\u015b – pozw\u00f3l, \u017ce zaprosimy Cie na wspania\u0142\u0105 przygod\u0119 z Rysiem w roli g\u0142\u00f3wnej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ry\u015b eurazjatycki (Lynx lynx) nale\u017cy do ssak\u00f3w drapie\u017cnych, do rodziny kotowatych. Jest du\u017cym drapie\u017cnikiem o masie cia\u0142a si\u0119gaj\u0105cej u doros\u0142ych osobnik\u00f3w od 15 do 35 kg. W Polsce wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 dwie populacje: nizinn\u0105 i karpack\u0105. Rysie nizinne, zamieszkuj\u0105ce p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju, s\u0105 najcz\u0119\u015bciej ubarwione jednolicie, ze s\u0142abo wyra\u017con\u0105 plamisto\u015bci\u0105 futra, a r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci plamy i c\u0119tki s\u0105 bardziej widoczne tylko na \u0142apach. Z kolei rysie karpackie maj\u0105 zwykle futro z wyra\u017anym plamistym wzorem, niekiedy bardzo intensywnym.<\/p>\n\n\n\n

Wyst\u0119powanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Europie ry\u015b wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie w rozleg\u0142ych kompleksach las\u00f3w li\u015bciastych, mieszanych i iglastych. Podstawowym pokarmem tego drapie\u017cnika s\u0105 dzikie ssaki kopytne. W Polsce rysie \u017cywi\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie sarnami (ok. 60-70% wszystkich ofiar) i jeleniami (20-30%, prawie wy\u0142\u0105cznie ciel\u0119ta i \u0142anie), natomiast drobniejsze zwierz\u0119ta (zaj\u0105ce, gryzonie, ptaki) maj\u0105 niewielki udzia\u0142 w pokarmie rysi. Jeden ry\u015b zabija \u015brednio ponad pi\u0119\u0107 saren lub jeleni miesi\u0119cznie (oko\u0142o 66 sztuk rocznie). Liczna populacja rysi mo\u017ce zatem istotnie ogranicza\u0107 liczebno\u015b\u0107 saren, a w nieco mniejszym stopniu wp\u0142ywa na zag\u0119szczenie jeleni. Z populacji jeleni rysie wybieraj\u0105 g\u0142\u00f3wnie osobniki m\u0142ode i o s\u0142abej kondycji. Rysie s\u0105 aktywne najcz\u0119\u015bciej w nocy, ale samice w okresie wychowywania m\u0142odych zwi\u0119kszaj\u0105 sw\u0105 aktywno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c w dzie\u0144.

Populacja rysi jest zorganizowana w spos\u00f3b terytorialny, co oznacza, \u017ce poszczeg\u00f3lne osobniki utrzymuj\u0105 indywidualne area\u0142y. Rysie (z wyj\u0105tkiem samic maj\u0105cych m\u0142ode) prowadz\u0105 samotny tryb \u017cycia. Wymagania przestrzenne tych zwierz\u0105t s\u0105 bardzo du\u017ce, np. w Puszczy Bia\u0142owieskiej do 250 km2 dla samc\u00f3w i 130 km2 dla doros\u0142ych samic. W Karpatach rysie wykorzystuj\u0105 podobne area\u0142y osobnicze: oko\u0142o 140 km2 (samce) i 100 km2 (samice).

Wielko\u015b\u0107 terytori\u00f3w rysi zmienia si\u0119 w ci\u0105gu roku. Najbardziej jest to widoczne u samic, kt\u00f3re przez 2 miesi\u0105ce po urodzeniu m\u0142odych wykorzystuj\u0105 zaledwie 10% ca\u0142kowitej powierzchni swojego rewiru. Area\u0142y samc\u00f3w natomiast zwi\u0119kszaj\u0105 si\u0119 w okresie rui. M\u0142ode (od l do 4 w miocie) rodz\u0105 si\u0119 w maju i pozostaj\u0105 z matk\u0105 przez 9-10 miesi\u0119cy. Niekt\u00f3re m\u0142ode rysie (przewa\u017cnie samice) mog\u0105 pozostawa\u0107 w okolicy terytorium matki, a inne (zwykle samce) emigruj\u0105 w poszukiwaniu samodzielnych terytori\u00f3w. Najwi\u0119ksza odleg\u0142o\u015b\u0107 pokonana przez m\u0142odego rysia, jak\u0105 odnotowano w\u015br\u00f3d osobnik\u00f3w pochodz\u0105cych z Puszczy Bia\u0142owieskiej, wynosi\u0142a 130 km. W czasie dalekich w\u0119dr\u00f3wek migracyjnych rysie obieraj\u0105 tras\u0119 wiod\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnie przez tereny zalesione. Mog\u0105 przy tym wykorzystywa\u0107 du\u017ce lasy, zakrzaczone doliny rzek czy mniejsze nasadzenia le\u015bne, o ile odleg\u0142o\u015bci pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi fragmentami lasu s\u0105 niewielkie. R\u00f3wnie\u017c doros\u0142e rysie niekiedy migruj\u0105 na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci, opuszczaj\u0105c zajmowane wcze\u015bniej sta\u0142e terytoria.

Wczoraj i przedwczoraj<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do okresu \u015bredniowiecza ry\u015b by\u0142 szeroko rozpowszechniony na obecnych ziemiach polskich, a proces szybkiego kurczenia si\u0119 jego zasi\u0119gu nast\u0105pi\u0142 w ci\u0105gu ostatnich 300 lat. W ko\u0144cu XVIII w. rysie nie wyst\u0119powa\u0142y ju\u017c na zach\u00f3d od Wis\u0142y, a pod koniec XIX w. zamieszkiwa\u0142y tylko Karpaty i Puszcz\u0119 Bia\u0142owiesk\u0105. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku rysie stwierdzano na ca\u0142ym obszarze polskich Karpat, natomiast nie wyst\u0119powa\u0142y ju\u017c na terytorium dzisiejszej p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski. Dopiero oko\u0142o 1915 r. zasiedli\u0142y ponownie Puszcz\u0119 Bia\u0142owiesk\u0105 i szybko wzros\u0142y liczebnie na jej terenie. Poniewa\u017c do 1920 r. rysi poza Puszcz\u0105 Bia\u0142owiesk\u0105 nigdzie w tym rejonie nie stwierdzano, przypuszcza si\u0119, \u017ce rekolonizacja p\u00f3\u0142nocnej Polski nast\u0119powa\u0142a stopniowo z teren\u00f3w wschodnich.

Po II wojnie \u015bwiatowej ry\u015b zosta\u0142 obj\u0119ty w Polsce ochron\u0105 gatunkow\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej jego liczebno\u015b\u0107 stopniowo ros\u0142a. W latach 50. populacja rysi wzros\u0142a na tyle, \u017ce stwierdzano ich sta\u0142e wyst\u0119powanie r\u00f3wnie\u017c w Puszczach Augustowskiej, Piskiej i Boreckiej. Rosn\u0105ce zainteresowanie tym gatunkiem ze strony my\u015bliwych sprawi\u0142o, \u017ce w 1953 r. ry\u015b zosta\u0142 ponownie wpisany na list\u0119 zwierz\u0105t \u0142ownych. W latach 60. rysie zn\u00f3w na kilka lat znik\u0142y z Puszczy Bia\u0142owieskiej, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 ich celowego t\u0119pienia po stronie bia\u0142oruskiej. Do pocz\u0105tku lat 70. nieliczne osobniki przetrwa\u0142y w Karpatach oraz w kilku puszczach p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski, a nast\u0119pnie ich populacja ponownie zwi\u0119kszy\u0142a zasi\u0119g i liczebno\u015b\u0107. W po\u0142owie lat 80. drapie\u017cniki te by\u0142y obecne we wszystkich du\u017cych kompleksach le\u015bnych Podlasia i Mazur. Jednak od tego momentu populacja rysi na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie kraju zacz\u0119\u0142a wyra\u017anie zmniejsza\u0107 sw\u00f3j zasi\u0119g. Na prze\u0142omie lat 80. i 90. rysie znik\u0142y najpierw z Las\u00f3w Napiwodzko-Ramuckich, a nast\u0119pnie z Puszczy Piskiej. Przypuszczalnie bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142y polowania i nielegalne odstrza\u0142y. Ich efekt by\u0142 jednak pog\u0142\u0119biony przez izolacj\u0119 tych kompleks\u00f3w le\u015bnych od puszcz po\u0142o\u017conych przy wschodniej granicy Polski. Okresowo, rysie pojawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce w Lasach Sobiborskich i na Roztoczu.

Natomiast populacja rysia zamieszkuj\u0105ca polskie Karpaty podlega\u0142a znacznie mniej dramatycznym zmianom zasi\u0119gu i liczebno\u015bci. Wynika\u0142o to z pewno\u015bci\u0105 z mniejszego rozcz\u0142onkowania kompleks\u00f3w le\u015bnych. W Bieszczadach rysie wyst\u0119powa\u0142y stale, chocia\u017c w stosunkowo niskich zag\u0119szczeniach. Najbardziej na zach\u00f3d wysuni\u0119te stanowiska rysia w Karpatach to Beskid \u015al\u0105ski i Beskid Ma\u0142y, gdzie pojedyncze osobniki stwierdzono w latach 80. i 90. W Beskidzie \u017bywieckim w tym samym okresie stwierdzano wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 rysi, a w latach 1986-1994 odstrzelono tam \u0142\u0105cznie 12 osobnik\u00f3w.

W 1995 r., na skutek m.in. kampanii Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, \u00f3wczesny Minister Ochrony \u015arodowiska, Zasob\u00f3w Naturalnych i Le\u015bnictwa wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie, kt\u00f3re ponownie obj\u0119\u0142o rysia ochron\u0105 gatunkow\u0105. Monitoring populacji rysi prowadzony jest od lat przez naukowc\u00f3w z Zak\u0142adu Badania Ssak\u00f3w w Bia\u0142owie\u017cy i z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Informacje dotycz\u0105ce obecnego rozmieszczenia i liczebno\u015b\u0107 rysi opiera si\u0119 w g\u0142\u00f3wnej mierze na danych uzyskanych w ramach programu „Inwentaryzacja wilk\u00f3w i rysi w nadle\u015bnictwach i parkach narodowych Polski”. Wed\u0142ug inwentaryzacji z bie\u017c\u0105cego roku, w Polsce \u017cyje jedynie oko\u0142o 200 rysi. Wyst\u0119puj\u0105 one w 58 nadle\u015bnictwach i 9 parkach narodowych, g\u0142\u00f3wnie w p\u00f3\u0142nocno- i po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju.

Tera\u017aniejszo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prawie po\u0142owa polskich rysi \u017cyje w Karpatach i na Pog\u00f3rzu Karpackim, gdzie naliczono 96 osobnik\u00f3w. Jedna trzecia populacji \u017cyje we wschodniej Polsce. W puszczach: Augustowskiej, Bia\u0142owieskiej, Knyszy\u0144skiej, Mielnickiej i w Kotlinie Biebrza\u0144skiej \u017cyje \u0142\u0105cznie 60 rysi. Niewielk\u0105 populacj\u0119 stwierdzono tak\u017ce na Roztoczu, a pojedyncze osobniki odnotowano na Polesiu Lubelskim. Rysie \u017cyj\u0105ce w \u015brodkowej Polsce pochodz\u0105 z programu reintrodukcji, prowadzonego przez Kampinoski Park Narodowy w latach 90. W ostatnim okresie liczebno\u015b\u0107 tej reintrodukowanej populacji zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 i rysie z Kampinosu rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 m.in. wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y do las\u00f3w Gostyni\u0144sko-W\u0142oc\u0142awskich.

W Polsce p\u00f3\u0142nocno-wschodniej osiad\u0142e populacje rysi wyst\u0119puj\u0105 tylko w Puszczach Augustowskiej, Knyszy\u0144skiej i Bia\u0142owieskiej. Prawdopodobnie bytuj\u0105 tam nieprzerwanie od co najmniej 40-50 lat. W Puszczy Knyszy\u0144skiej s\u0142u\u017cby le\u015bne notuj\u0105 nawet pewien wzrost ich liczebno\u015bci. Informacje o pojedynczych osobnikach uzyskano r\u00f3wnie\u017c z obszaru Puszczy Piskiej, Boreckiej, Rominckiej, Las\u00f3w I\u0142awskich i Bor\u00f3w Tucholskich. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca brak osiad\u0142ej populacji rysia na obszarze Puszczy Piskiej i Las\u00f3w Napiwodzko-Ramuckich, gdzie drapie\u017cniki te notowano cz\u0119sto jeszcze w latach 1980-1985. Na po\u0142udniu kraju rysie zamieszkuj\u0105 Bieszczady, Pog\u00f3rze Przemyskie i Dynowskie, Beskid Niski, Beskid S\u0105decki, Gorce, Pieniny, Tatry oraz Beskid \u017bywiecki i \u015al\u0105ski. Aktualny zasi\u0119g wyst\u0119powania rysia w polskiej cz\u0119\u015bci Karpat nie uleg\u0142 wi\u0119kszym zmianom w por\u00f3wnaniu z okresem 1980-1995. Na Roztoczu rysie notowane s\u0105 regularnie od lat 80., ale obecna ich liczebno\u015b\u0107 jest niewielka.

Dane na temat potencjalnych zag\u0119szcze\u0144 rysi na obszarze Polski pochodz\u0105 z bada\u0144 telemetrycznych i tropie\u0144 zimowych prowadzonych w Puszczy Bia\u0142owieskiej, Bieszczadach oraz w Beskidzie S\u0105deckim. Zag\u0119szczenia te, uwzgl\u0119dniaj\u0105c zar\u00f3wno doros\u0142e jak i m\u0142ode rysie, wynosi\u0142y 3-5 osobnik\u00f3w na 100 km2. Warto\u015bci te s\u0105 do\u015b\u0107 wysokie w por\u00f3wnaniu z innymi krajami (0,3 os.\/100 km2 w Norwegii; 1,4-1,9 os.\/100 km2 w Szwajcarii) i mog\u0105 wynika\u0107 z lokalnie lub okresowo wysokich zag\u0119szcze\u0144 sarny. Liczby te wyznaczaj\u0105 prawdopodobnie g\u00f3rny poziom zag\u0119szcze\u0144 rysi, jakie mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 w lasach Polski. Przyjmuj\u0105c takie zag\u0119szczenia, szacuje si\u0119, \u017ce maksymalna pojemno\u015b\u0107 obszar\u00f3w, gdzie rysie wyst\u0119puj\u0105 dzisiaj (nie wliczaj\u0105c rysi pochodz\u0105cych z reintrodukcji), wynosi\u0142aby ok. 360 osobnik\u00f3w.
Znikaj\u0105ca kraina<\/p>\n\n\n\n

W oparciu o przeprowadzon\u0105 inwentaryzacj\u0119 rysi oraz por\u00f3wnanie jej wynik\u00f3w z danymi historycznymi stwierdza si\u0119, \u017ce zasi\u0119g tego gatunku w Polsce zmniejszy\u0142 si\u0119 znacznie w ci\u0105gu ostatniego dziesi\u0119ciolecia. Obecne rozmieszczenie rysi, zw\u0142aszcza w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju, nie obejmuje wszystkich kompleks\u00f3w le\u015bnych, kt\u00f3re s\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017ce i zwarte, aby odpowiada\u0107 wymaganiom \u015brodowiskowym tych zwierz\u0105t. Stan populacji wskazuje, \u017ce uznanie rysia za gatunek chroniony w 1995 r. by\u0142o posuni\u0119ciem niezb\u0119dnym, ale dalece niewystarczaj\u0105cym. Wydaje si\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsze czynniki, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0107 na dalsze losy tego drapie\u017cnika to fragmentacja \u015brodowiska i rozbudowa infrastruktury, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 migracje rysi, k\u0142usownictwo oraz zag\u0119szczenia ssak\u00f3w kopytnych w lasach.

Jednym z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w decyduj\u0105cych o obecnym rozmieszczeniu populacji rysia w Polsce jest dost\u0119pno\u015b\u0107 (wielko\u015b\u0107 i rozmieszczenie) odpowiednich \u015brodowisk. Rysie, ze wzgl\u0119du na wymagania \u015brodowiskowe (wyst\u0119powanie wy\u0142\u0105cznie na terenach le\u015bnych) oraz przestrzenne (bardzo du\u017ce area\u0142y osobnicze) mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 jedynie w rozleg\u0142ych kompleksach le\u015bnych. Dodatkowo, obszary takie musz\u0105 charakteryzowa\u0107 si\u0119 wzgl\u0119dnie wysokimi zag\u0119szczeniami ssak\u00f3w kopytnych, przede wszystkim sarny. Takich teren\u00f3w w Polsce jest wiele, r\u00f3wnie\u017c na zachodzie kraju. Jednak liczne bariery migracyjne uniemo\u017cliwiaj\u0105 rysiom ponowne zasiedlenie tych teren\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c w coraz wi\u0119kszym stopniu ograniczaj\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy fragmentami populacji bytuj\u0105cymi w granicach obecnego zasi\u0119gu.

W\u0119drowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Badania telemetryczne prowadzone w Puszczy Bia\u0142owieskiej wykaza\u0142y, \u017ce jednym z element\u00f3w prawid\u0142owego funkcjonowania populacji rysi s\u0105 w\u0119dr\u00f3wki osobnik\u00f3w na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci. Dotyczy to zar\u00f3wno osobnik\u00f3w doros\u0142ych (stwierdzano np. dalekie w\u0119dr\u00f3wki doros\u0142ych samc\u00f3w pomi\u0119dzy Puszcz\u0105 Bia\u0142owiesk\u0105 i Knyszy\u0144sk\u0105), jak i m\u0142odych osobnik\u00f3w, poszukuj\u0105cych wolnych obszar\u00f3w do zasiedlenia. Bezpo\u015brednim efektem tego zjawiska jest dynamiczne przemieszczanie si\u0119 osobnik\u00f3w w populacji w obr\u0119bie dost\u0119pnego \u015brodowiska, co sprzyja utrzymywaniu jej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci genetycznej i odpowiedniej liczebno\u015bci w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach jej zasi\u0119gu. W trakcie w\u0119dr\u00f3wek rysie przemieszczaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wzd\u0142u\u017c obszar\u00f3w le\u015bnych. Uniemo\u017cliwienie lub ograniczenie takich migracji w wyniku rozdzielenia zamieszkanych przez rysie las\u00f3w na ma\u0142e, oddalone od siebie fragmenty oznacza odizolowanie lokalnych subpopulacji, kt\u00f3re s\u0105 w\u00f3wczas w du\u017cym stopniu nara\u017cone na wymieranie na skutek czynnik\u00f3w losowych.

W lasach p\u00f3\u0142nocno-wschodnich<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W ci\u0105gu ostatnich 10 lat zaobserwowano zanik znacznych fragment\u00f3w populacji rysia w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polsce, gdzie lasy stanowi\u0105ce potencjalne \u015brodowisko \u017cycia tego gatunku rozmieszczone s\u0105 wyspowo. Ponadto, poszczeg\u00f3lne kompleksy le\u015bne zamieszkane przez rysie nie s\u0105 na tyle du\u017ce w tej cz\u0119\u015bci kraju, aby zapewni\u0107 trwa\u0142e istnienie niezale\u017cnych populacji. Przetrwanie rysi na Podlasiu i Mazurach zale\u017cy wi\u0119c przede wszystkim od mo\u017cliwo\u015bci migracji osobnik\u00f3w mi\u0119dzy subpopulacjami zamieszkuj\u0105cymi poszczeg\u00f3lne puszcze. Najwi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci migracji maj\u0105 rysie zamieszkuj\u0105ce Puszcze Bia\u0142owiesk\u0105, Knyszy\u0144sk\u0105 i Augustowsk\u0105. Puszcze Bia\u0142owieska i Augustowska posiadaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dobre po\u0142\u0105czenia z lasami Bia\u0142orusi i Litwy. Puszcza Knyszy\u0144ska natomiast rozci\u0105ga si\u0119 w niedu\u017cej odleg\u0142o\u015bci od Bia\u0142owieskiej, a obszar mi\u0119dzy nimi jest do\u015b\u0107 g\u0119sto zalesiony. W tych trzech kompleksach le\u015bnych wyst\u0119powanie rysi charakteryzuje si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 trwa\u0142o\u015bci\u0105. Lasy po\u0142o\u017cone dalej na zach\u00f3d (Puszcza Piska i Lasy Napiwodzko-Ramuckie) s\u0105 w du\u017cym stopniu izolowane, a rysie utrzymywa\u0142y si\u0119 w nich tylko okresowo. Obserwowany od kilkunastu lat zanik populacji rysia w Lasach Napiwodzko-Ramuckich i Puszczy Piskiej m\u00f3g\u0142 by\u0107 spowodowany odstrza\u0142ami w latach 80. oraz k\u0142usownictwem. Jednak znacznie bardziej intensywne odstrza\u0142y rysi w Puszczy Bia\u0142owieskiej, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c dwukrotnie doprowadzi\u0142y do ich wyt\u0119pienia w XX w., mia\u0142y tylko kr\u00f3tkotrwa\u0142y efekt. Wkr\u00f3tce po zaprzestaniu prze\u015bladowa\u0144 rysie ponownie zasiedli\u0142y ten obszar ze wschodu, a ich populacja w Puszczy Bia\u0142owieskiej szybko osi\u0105gn\u0119\u0142a wysok\u0105 liczebno\u015b\u0107. Nasuwa si\u0119 wi\u0119c wniosek, \u017ce to rosn\u0105ca izolacja jest ostateczn\u0105 przyczyn\u0105 regresu populacji rysi w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polsce. Trwa\u0142o\u015b\u0107 tej populacji zale\u017cy zar\u00f3wno od lokalnych mo\u017cliwo\u015bci migracyjnych, jak i od jej \u0142\u0105czno\u015bci z populacjami na Bia\u0142orusi i Litwie.

\u015alady rysich pazur\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obszary le\u015bne Karpat i Pog\u00f3rza Karpackiego tworz\u0105 niemal nieprzerwany ci\u0105g od Bieszczad i Pog\u00f3rza Dynowskiego po Tatry. Lasy Beskidu \u015al\u0105skiego i \u017bywieckiego wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 w pewnym stopniu odizolowane od pozosta\u0142ego obszaru polskich Karpat, ale wszystkie te tereny le\u015bne zachowuj\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z lasami zamieszkanymi przez rysie po stronie s\u0142owackiej i ukrai\u0144skiej. Rysie wyst\u0119puj\u0105ce w polskiej cz\u0119\u015bci Karpat stanowi\u0105 zatem fragment du\u017cej populacji, kt\u00f3rej zasi\u0119g rozci\u0105ga si\u0119 od S\u0142owacji po Rumuni\u0119, przez co s\u0105 w mniejszym stopniu nara\u017cone na kr\u00f3tkotrwa\u0142e dzia\u0142anie niekorzystnych czynnik\u00f3w. Prawdopodobnie z tych te\u017c powod\u00f3w zasi\u0119g wyst\u0119powania rysi na po\u0142udniowym wschodzie Polski nie ulega\u0142 zasadniczym zmianom w ci\u0105gu ostatniego stulecia. Z drugiej jednak strony dalsza ekspansja tej populacji jest niemo\u017cliwa z uwagi na brak innych wi\u0119kszych kompleks\u00f3w le\u015bnych w s\u0105siedztwie ju\u017c zasiedlonych przez te koty region\u00f3w Karpat.

Drogi donik\u0105d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie tylko niski stopie\u0144 lesisto\u015bci danego obszaru mo\u017ce uniemo\u017cliwia\u0107 migracje rysi. Szybki rozw\u00f3j gospodarczy kraju, obserwowany od 1989 r., ma niestety wyra\u017anie negatywne skutki dla \u015brodowiska przyrodniczego. Nasilaj\u0105cy si\u0119 w ostatnim okresie ruch drogowy, rozbudowa osiedli i innej infrastruktury oraz rosn\u0105ca penetracja ludzka w lasach, to trzy kolejne przyczyny, kt\u00f3re prawdopodobnie maj\u0105 znaczenie w obserwowanym spadku liczebno\u015bci rysia w ostatnim dziesi\u0119cioleciu.

Rozbudowa sieci szlak\u00f3w komunikacyjnych zak\u0142\u00f3ca funkcjonowanie populacji rysia i innych du\u017cych zwierz\u0105t. Po pierwsze, rysie cz\u0119sto gin\u0105 pod ko\u0142ami samochod\u00f3w, co wykaza\u0142y wieloletnie badania prowadzone w Szwajcarii nad reintrodukowan\u0105 populacj\u0105: \u015bmiertelno\u015b\u0107 rysi na drogach i liniach kolejowych stanowi\u0142a blisko 30% ca\u0142ej \u015bmiertelno\u015bci. Po drugie, szlaki komunikacyjne tworz\u0105 bariery dla migracji zwierz\u0105t i dziel\u0105 dost\u0119pne \u015brodowiska na izolowane fragmenty. Planowana w Polsce budowa sieci autostrad, dr\u00f3g ekspresowych i dr\u00f3g szybkiego ruchu mo\u017ce pog\u0142\u0119bia\u0107 oddzia\u0142ywanie fragmentacji \u015brodowisk le\u015bnych na mo\u017cliwo\u015bci migracji rysi. Szczeg\u00f3lnie du\u017c\u0105 barier\u0119 stanowi\u0105 te drogi, na kt\u00f3rych intensywny ruch odbywa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w godzinach nocnych. S\u0105 to drogi o znaczeniu krajowym, a przede wszystkim mi\u0119dzynarodowym (tranzytowym).

Na obszarze p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski powa\u017cnym zagro\u017ceniem jest fragment planowanej drogi szybkiego ruchu Via Baltica, przechodz\u0105cy od granicy pa\u0144stwa przez puszcze Augustowsk\u0105 i Knyszy\u0144sk\u0105 do Bia\u0142egostoku. Realizacja tego projektu powa\u017cnie naruszy struktur\u0119 przestrzenn\u0105 populacji rysia w obu puszczach oraz mo\u017ce uniemo\u017cliwi\u0107 migracje rysi (oraz innych zwierz\u0105t) w kierunku zachodnim. Natomiast w Karpatach, w obr\u0119bie zasi\u0119gu rysia, planowana jest budowa trzech dr\u00f3g ekspresowych: S7 Gda\u0144sk\u00a0– Warszawa\u00a0– Krak\u00f3w\u00a0– Chy\u017cne\u00a0– granica, S9 Radom\u00a0– Rzesz\u00f3w\u00a0– Barwinek\u00a0– granica oraz S69 Bielsko-Bia\u0142a\u00a0– \u017bywiec\u00a0– Zwardo\u0144\u00a0– granica. Drogi te b\u0119d\u0105 przebiega\u0107 w kierunku p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie i przetn\u0105 karpacki zasi\u0119g rysia na trzy cz\u0119\u015bci: (1) Bieszczady, (2) Beskid Niski, Beskid S\u0105decki, Gorce, Tatry i Pieniny, (3) Beskid \u015al\u0105ski i \u017bywiecki. Mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce ograniczy to mo\u017cliwo\u015b\u0107 migracji rysi wzd\u0142u\u017c \u0142uku Karpat i b\u0119dzie stanowi\u0107 powa\u017cne zagro\u017cenie dla trwa\u0142o\u015bci ich populacji, zar\u00f3wno w Polsce jak i na S\u0142owacji.

Rozbudowa innych element\u00f3w infrastruktury (obiekty urbanistyczne, przemys\u0142owe, turystyczne itp.) mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c istotnie wp\u0142ywa\u0107 na pogorszenie warunk\u00f3w siedliskowych i mo\u017cliwo\u015bci migracyjnych drapie\u017cnik\u00f3w. Konieczne s\u0105 tutaj rozwi\u0105zania prawne i administracyjne, kt\u00f3re zapobiegn\u0105 dalszej degradacji \u015brodowiska przyrodniczego przez inwestycje gospodarcze i budownictwo prywatne.

Bandzior z wnykami<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pomimo wprowadzenia ochrony gatunkowej, nadal g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 \u015bmiertelno\u015bci rysi jest dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Z bada\u0144 przeprowadzonych w Puszczy Bia\u0142owieskiej wynika, \u017ce k\u0142usownictwo stanowi\u0142o przyczyn\u0119 a\u017c 53% wszystkich przypadk\u00f3w \u015bmierci rysi. W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych metod, jakimi pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 k\u0142usownicy najwi\u0119ksze zagro\u017cenie stanowi wnykarstwo. Chocia\u017c wnyki zastawiane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie na ssaki kopytne (sarny, dziki), to jednak drapie\u017cniki, kt\u00f3re chodz\u0105 tymi samymi \u015bcie\u017ckami i przemierzaj\u0105 wiele kilometr\u00f3w dziennie, cz\u0119sto padaj\u0105 ofiar\u0105 tych pu\u0142apek. Na terenie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski udokumentowano w ci\u0105gu ostatnich 10 lat kilkana\u015bcie przypadk\u00f3w \u015bmierci rysi we wnykach, a z pewno\u015bci\u0105 jest to tylko niewielki procent rzeczywistej liczby zwierz\u0105t gin\u0105cych w ten spos\u00f3b. Poza wnykarstwem, na terenie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski odnotowano tak\u017ce kilka przypadk\u00f3w nielegalnych lub przypadkowych postrza\u0142\u00f3w rysi przez my\u015bliwych.

Nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce podobna sytuacja wyst\u0119puje na obszarze ca\u0142ego zasi\u0119gu tego gatunku w Polsce. Niedawno rozpocz\u0119te badania nad rysiami w Karpatach zdaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 te przypuszczenia. Dwa z czterech rysi znakowanych telemetrycznie zosta\u0142y najprawdopodobniej sk\u0142usowane, a tylko w pa\u017adzierniku 2001 r. odnaleziono dwa mioty rysi osierocone przez matki (nadle\u015bnictwa Ujso\u0142y i Wetlina). K\u0142usownictwo mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c czynnikiem znacz\u0105co obni\u017caj\u0105cym liczebno\u015b\u0107 rysi w Polsce.

Pe\u0142ny talerz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Innym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym w istotny spos\u00f3b na populacj\u0119 rysi jest dost\u0119pno\u015b\u0107 zwierzyny stanowi\u0105cej pokarm rysi (w tym g\u0142\u00f3wnie saren i jeleni). W Puszczy Bia\u0142owieskiej zbyt intensywne odstrza\u0142y saren i jeleni w latach 1992-1996 (w ramach og\u00f3lnopolskiej redukcji pog\u0142owia jeleniowatych) spowodowa\u0142y niemal pi\u0119ciokrotny spadek zag\u0119szcze\u0144 sarny (z ok. 5 do 1 os.\/km2), co wywo\u0142a\u0142o gwa\u0142towne obni\u017cenie sukcesu rozrodczego rysi, a w konsekwencji spadek liczebno\u015bci ich populacji. Obecnie w Polsce nie prowadzi si\u0119 nasilonych odstrza\u0142\u00f3w redukcyjnych jeleniowatych. Dane uzyskane ze 175 nadle\u015bnictw wskazuj\u0105, \u017ce na obszarach wyst\u0119powania rysia i wilka \u015brednie zag\u0119szczenia saren i jeleni wynosz\u0105 odpowiednio: 4,1 i 2,1 osobnik\u00f3w na 1 km2. Na zachodzie kraju, gdzie rysie ani wilki nie wyst\u0119puj\u0105, zag\u0119szczenia saren s\u0105 jeszcze wy\u017csze i osi\u0105gaj\u0105 \u015brednio 10 osobnik\u00f3w na 1 km2, a zag\u0119szczenia jeleni 1,4 osobnika na 1 km2. Bia\u0142owieska populacja rysi funkcjonowa\u0142a normalnie przy zag\u0119szczeniach ok. 3-5 saren\/km2. Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce obecnie dost\u0119pno\u015b\u0107 pokarmu nie jest czynnikiem zbytnio ograniczaj\u0105cym rozw\u00f3j populacji rysia w Polsce.

Brat wilk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dyskusjach zwi\u0105zanych z ochron\u0105 wilka cz\u0119sto pojawia si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce stanowi on zagro\u017cenie r\u00f3wnie\u017c dla populacji rysia w naszym kraju. Sugestie takie s\u0105 jednak nieuzasadnione. Badania prowadzone w Puszczy Bia\u0142owieskiej dowodz\u0105, i\u017c w normalnych warunkach konkurencja mi\u0119dzy tymi drapie\u017cnikami jest niewielka. Oba drapie\u017cniki preferuj\u0105 r\u00f3\u017cne gatunki ofiar: wilki\u00a0– jelenie, a rysie\u00a0– sarny. Dane z Puszczy Bia\u0142owieskiej wskazuj\u0105 tak\u017ce na dodatni\u0105, a nie ujemn\u0105 korelacj\u0119 mi\u0119dzy zag\u0119szczeniami obu drapie\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rych populacje rosn\u0105, gdy wzrastaj\u0105 zag\u0119szczenia ssak\u00f3w kopytnych i maleje prze\u015bladowanie ze strony cz\u0142owieka. Jednoczesne badania telemetryczne obu drapie\u017cnik\u00f3w w Puszczy Bia\u0142owieskiej wykaza\u0142y, \u017ce area\u0142y osobnicze rysi i wilk\u00f3w ca\u0142kowicie nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na siebie i nie obserwowano w tym czasie \u017cadnych ujemnych interakcji. R\u00f3wnie\u017c w Beskidzie \u017bywieckim i \u015al\u0105skim rysie i wilki wyst\u0119powa\u0142y wsp\u00f3lnie na obszarach charakteryzuj\u0105cych si\u0119 najwy\u017csz\u0105 lesisto\u015bci\u0105 i nie wykryto tam ujemnych korelacji mi\u0119dzy liczebno\u015bci\u0105 obu gatunk\u00f3w w latach 1986-1996. Konkurencji mi\u0119dzy wilkiem i rysiem mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 jedynie w sytuacji, gdy na danym terenie wyst\u0119puj\u0105 tylko sarny i oba drapie\u017cniki s\u0105 zmuszone polowa\u0107 na ten sam gatunek.

Chroni\u0107, ale jak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno obecny stan populacji, jak i wykryte zagro\u017cenia oraz tendencje do zmniejszania si\u0119 zasi\u0119gu i liczebno\u015bci rysia w Polsce wskazuj\u0105, \u017ce ochrona gatunkowa powinna by\u0107 bezwzgl\u0119dnie utrzymana. Jednak sama obecno\u015b\u0107 rysia na li\u015bcie gatunk\u00f3w chronionych z pewno\u015bci\u0105 nie wystarczy do zapewnienia mu trwa\u0142ego miejsca w naszej przyrodzie. W \u015bwietle wymienionych wy\u017cej zagro\u017ce\u0144, konieczne jest podj\u0119cie nast\u0119puj\u0105cych dzia\u0142a\u0144:

1. Wyznaczenie sieci korytarzy ekologicznych \u0142\u0105cz\u0105cych g\u0142\u00f3wne kompleksy le\u015bne Polski, a nast\u0119pnie obj\u0119cie ich stosown\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105, zwi\u0119kszenie ich lesisto\u015bci oraz podj\u0119cie innych dzia\u0142a\u0144 prowadz\u0105cych do umo\u017cliwienia migracji i zwierz\u0105t wzd\u0142u\u017c tych korytarzy;
2. Zmobilizowanie s\u0142u\u017cb le\u015bnych i policji do bardziej intensywnej walki z k\u0142usownictwem;
3. Upowszechnienie wskaza\u0144 dla gospodarki le\u015bnej dotycz\u0105cych uwzgl\u0119dniania wielko\u015bci drapie\u017cnictwa przy opracowywaniu plan\u00f3w pozyskania \u0142owieckiego saren i jeleni na obszarach zasiedlonych przez rysie;
4. W\u0142\u0105czenie do program\u00f3w edukacji ekologicznej tematyki dotycz\u0105cej wymaga\u0144 \u015brodowiskowych du\u017cych drapie\u017cnik\u00f3w i innych potrzeb ich ochrony.<\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Magazyn My\u015blistwo …<\/a><\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Hobby …<\/a><\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – English Articles …<\/a><\/p>\n\n\n\n

GRUPA MEDIA INFORMACYJNE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Magazyn My\u015blistwo … Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – Hobby … Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 – English Articles … Ry\u015b – pozw\u00f3l, \u017ce zaprosimy Cie na wspania\u0142\u0105 przygod\u0119 z Rysiem w roli g\u0142\u00f3wnej Ry\u015b eurazjatycki (Lynx lynx) nale\u017cy do ssak\u00f3w drapie\u017cnych, do rodziny kotowatych. Jest du\u017cym drapie\u017cnikiem o masie cia\u0142a si\u0119gaj\u0105cej u doros\u0142ych osobnik\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":971,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,14,16],"tags":[],"class_list":["post-970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-hobby","category-rozrywka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":972,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions\/972"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/media\/971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediainformacyjne.com\/mobilenews\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}