Nil (\u0142ac. Nilus, gr. \u039d\u03b5\u1fd6\u03bb\u03bf\u03c2, arab. \u0627\u0644\u0646\u064a\u0644) \u2013 najd\u0142u\u017csza rzeka na Ziemi[1] (wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142, najd\u0142u\u017csza jest Amazonka i ta wersja pojawia si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej w nowych opracowaniach[2]) w \u015brodkowej i p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Afryce, przecinaj\u0105ca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. P\u0142ynie na obydwu p\u00f3\u0142kulach; \u017ar\u00f3d\u0142o znajduje si\u0119 na 2\u00b016\u203255.92\u2033S, 29\u00b019\u203252.32\u2033E, a uj\u015bcie na 31\u00b0N. Licz\u0105ca prawie 3 mln km\u00b2 powierzchnia dorzecza, na kontynencie afryka\u0144skim ust\u0119puje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.<\/p>\n\n\n\n
Historia<\/p>\n\n\n\n
\u017bycie staro\u017cytnych Egipcjan skupia\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 delty i doliny dolnego Nilu. Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 odnalezienia \u017ar\u00f3de\u0142 rzeki podj\u0119to ju\u017c za czas\u00f3w Nerona w 54-68 r. n.e. Jednak dopiero podr\u00f3\u017ce europejskich naukowc\u00f3w w XIX wieku dostarczy\u0142y informacji o rzece i obszarach wok\u00f3\u0142 niej. Pierwszymi podr\u00f3\u017cnikami, kt\u00f3rzy dotarli w okolice Jeziora Wiktorii byli Richard Burton i John Speke. Zaplanowali oni swoj\u0105 ekspedycj\u0119 od strony jeziora Tanganika, odwrotnie ni\u017c robiono to dotychczas. Wyprawa narodzi\u0142a hipotez\u0119, i\u017c Nil wyp\u0142ywa z Jeziora Wiktorii. Kolejnym podr\u00f3\u017cnikiem, kt\u00f3ry odkry\u0142 Lualab\u0119, pocz\u0105tek Konga, mylnie uznawany za pocz\u0105tek Nilu, by\u0142 David Livingstone. Rzeczywiste \u017ar\u00f3d\u0142o Nilu odnalaz\u0142 Henry Morton Stanley, kt\u00f3ry dzi\u0119ki dok\u0142adnym badaniom wok\u00f3\u0142 Jeziora Wiktorii, odnalaz\u0142 Kager\u0119. Polskim podr\u00f3\u017cnikiem zwi\u0105zanym z Nilem by\u0142 Leon Cienkowski. W 1847 r. dotar\u0142 do g\u00f3rnego biegu Nilu Bia\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n
Bieg Nilu<\/p>\n\n\n\n
Nil g\u00f3rny<\/p>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142ow\u0105 rzek\u0105 Nilu jest licz\u0105ca oko\u0142o 420 km d\u0142ugo\u015bci Kagera, maj\u0105ca sw\u00f3j pocz\u0105tek w miejscu po\u0142\u0105czenia si\u0119 rzek Nyawarongu, maj\u0105cej pocz\u0105tek w Rwandzie i Ruvuvu, wyp\u0142ywaj\u0105cej w Burundi. Kagera przecina wy\u017cynne obrze\u017ca Wielkiego Rowu Zachodniego. P\u0142ynie na pod\u0142o\u017cu wulkanicznym i napotykaj\u0105c liczne progi skalne, tworzy wodospady. Po pokonaniu 400 km uchodzi do Jeziora Wiktorii, kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od miasta Bukoba, z kt\u00f3rego na p\u00f3\u0142noc wyp\u0142ywa jako Nil Wiktorii. Rozpoczyna sw\u00f3j bieg w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci cie\u015bniny Rosebery, oddzielaj\u0105cej wysp\u0119 Buvuma od ugandyjskiego brzegu jeziora, a nast\u0119pnie p\u0142ynie na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d po krystalicznym pod\u0142o\u017cu, tworz\u0105c imponuj\u0105ce kaskady wodne. Dwie z nich maj\u0105 posta\u0107 pot\u0119\u017cnych wodospad\u00f3w \u2013 Ripon i Owena. Po 200 km Nil Wiktorii wp\u0142ywa do b\u0142otnistego jeziora Kioga. Nast\u0119pnie p\u0142ynie do Jeziora Alberta, przed kt\u00f3rym tworzy Wodospad Murchisona. Wyp\u0142ywaj\u0105c z jeziora, nosi nazw\u0119 Nilu Alberta. Dalej opuszcza obszar Wy\u017cyny Afryka\u0144skiej i kieruje si\u0119 na p\u00f3\u0142noc.<\/p>\n\n\n\n
Kotliny<\/p>\n\n\n\n
Nil Alberta kieruje si\u0119 niemal prosto na p\u00f3\u0142noc w\u0105sk\u0105 dolin\u0105 Nimule. Po kilkuset kilometrach zatacza \u0142uk i zaczyna p\u0142yn\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d. W tym miejscu wpada do niego jako prawy dop\u0142yw Aswa. Rzeka zaczyna p\u0142yn\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142noc pod nazw\u0105 Nil G\u00f3rski (Bahr al-D\u017cabal). Na tym odcinku koryto rzeki jest \u017ceglowne dla wi\u0119kszych statk\u00f3w. Poni\u017cej miejscowo\u015bci D\u017cuba wp\u0142ywa na teren Kotliny Sudanu Wschodniego, a nast\u0119pnie pomi\u0119dzy 7 a 9\u00b0N wpada do kompleksu bagien As-Sudd i rozga\u0142\u0119zia si\u0119 na liczne odnogi. Wysoka temperatura powietrza w porze suchej sprawia, \u017ce Nil G\u00f3rski niemal ca\u0142kowicie znika z powierzchni ziemi jako samodzielna rzeka. Na tym odcinku Nil G\u00f3rski traci oko\u0142o 2\/3 zasob\u00f3w wody. W Sudanie Po\u0142udniowym przyjmuje du\u017cy lewy dop\u0142yw Bahr al-Ghazal. Dzi\u0119ki niemu staje si\u0119 pot\u0119\u017cn\u0105 rzek\u0105 i od tego momentu nosi nazw\u0119 Nil Bia\u0142y (Al-Bahr al-Abjad). Pocz\u0105tkowo p\u0142ynie on r\u00f3wnole\u017cnikowo na wsch\u00f3d. Dopiero po wch\u0142oni\u0119ciu prawego dop\u0142ywu Sobat, zaczyna p\u0142yn\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142noc. Nast\u0119pnie pod\u0105\u017ca przez wyschni\u0119t\u0105 r\u00f3wnin\u0119 stanowi\u0105c\u0105 wschodni skraj Sahary i dociera do stolicy Sudanu, Chartumu. W Chartumie \u0142\u0105czy si\u0119 ze swoim najwi\u0119kszym dop\u0142ywem \u2013 Nilem B\u0142\u0119kitnym (Al-Bahr al-Azraq). Poni\u017cej uj\u015bcia Nilu B\u0142\u0119kitnego rzeka a\u017c do uj\u015bcia p\u0142ynie jako Nil. Wkracza na obszar wy\u017cyny Bajuda, gdzie przyjmuje kszta\u0142t przypominaj\u0105cy liter\u0119 S. W miejscu, w kt\u00f3rym napotyka ska\u0142y tarczy saharyjskiej, tworzy katarakty. Na tym odcinku wyst\u0119puje ich sze\u015b\u0107, oznaczonych cyframi rzymskimi w porz\u0105dku rosn\u0105cym w g\u00f3r\u0119 rzeki. S\u0105 one sp\u0142awne tylko w okresie wysokiego poziomu wody. Ostatnim wi\u0119kszym dop\u0142ywem Nilu jest Atbara. W dalszej cz\u0119\u015bci Nil pokonuje ponad 2500 km przez pustynn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Sahary. W dolnym biegu rozszerza si\u0119, a przy uj\u015bciu do Morza \u015ar\u00f3dziemnego tworzy rozleg\u0142\u0105 delt\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Delta<\/p>\n\n\n\n
Nil wp\u0142ywa do Morza \u015ar\u00f3dziemnego rozleg\u0142\u0105 delt\u0105 o powierzchni 22 000 km\u00b2. Zaczyna si\u0119 ona na przedmie\u015bciach Kairu, kt\u00f3re od morza oddziela 175 km utworzonego przez rzek\u0119 l\u0105du. Wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca delta osi\u0105ga szeroko\u015b\u0107 220 km. Nil rozdziela si\u0119 na dwa ramiona:<\/p>\n\n\n\n
– wschodnie \u2013 Damiett\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 240 km<\/p>\n\n\n\n
– zachodnie \u2013 Rosett\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 325 km<\/p>\n\n\n\n
Delta Nilu jest silnie zaludniona i zagospodarowana. Dzi\u0119ki namu\u0142om u\u017cy\u017aniaj\u0105cym gleb\u0119, du\u017c\u0105 powierzchni\u0119 zajmuj\u0105 uprawy trzciny cukrowej, bawe\u0142ny, pszenicy oraz ry\u017cu.<\/p>\n\n\n\n
Delta Nilu \u2013 rozleg\u0142a delta rzeki Nil w p\u00f3\u0142nocnym Egipcie, w miejscu gdzie wpada ona do Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/p>\n\n\n\n
Jest jedn\u0105 z najwi\u0119kszych delt \u015bwiata, jej powierzchnia wynosi 24 tys. km\u00b2. Zaczyna si\u0119 na p\u00f3\u0142nocnych przedmie\u015bciach Kairu i rozci\u0105ga do morza na d\u0142ugo\u015bci 175 km, osi\u0105gaj\u0105c szeroko\u015b\u0107 oko\u0142o 220 kilometr\u00f3w. Tworz\u0105 j\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne ramiona Nilu: Damietta i Rosetta wraz z wielk\u0105 liczb\u0105 drobnych, naturalnych i sztucznych kana\u0142\u00f3w, przybrze\u017cnych jezior i zalew\u00f3w. Delt\u0119 ograniczaj\u0105, jak wierzcho\u0142ki tr\u00f3jk\u0105ta, trzy miasta: na zachodzie Aleksandria, na wschodzie Port Said i na po\u0142udniu Kair. Obszar delty, o typowo akumulacyjnym charakterze, jest stale poszerzany przez materia\u0142 niesiony przez wody Nilu.<\/p>\n\n\n\n
Delta Nilu posiada klimat \u015br\u00f3dziemnomorski z niewielkimi opadami deszczu. Poziom opad\u00f3w deszczu waha si\u0119 od 100 do 200 mm w skali roku, przy czym wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych opad\u00f3w przypada na miesi\u0105ce zimowe. Najwy\u017csze temperatury wyst\u0119puj\u0105 w lipcu i sierpniu, \u015brednio 30 \u00b0C, maksymalnie nawet 48 \u00b0C. Temperatury w zimie wahaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy 5 a 10 \u00b0C[potrzebny przypis].<\/p>\n\n\n\n
Delta Nilu stanowi obszar g\u0119sto zasiedlony i intensywnie zagospodarowany. Delta wraz z dolin\u0105 Nilu stanowi\u0105 obszar ok. 4% powierzchni Egiptu, na kt\u00f3rym mieszka 98% ludno\u015bci kraju.<\/p>\n\n\n\n
Delta r\u00f3wnie\u017c jest okre\u015blana, ju\u017c od czas\u00f3w staro\u017cytnych, jako Dolny Egipt. Stolic\u0105 Delty by\u0142o miasto Buto, a w Delcie, kt\u00f3ra administracyjnie by\u0142a podzielona na 20 nom\u00f3w, znajdowa\u0142y si\u0119 liczne miasta staro\u017cytne, m.in.: Sais, Bubastis, Awaris, Bilbeis, Kanopos, Leontopolis, Mendes, Peluzjum, Tanis i Aleksandria.<\/p>\n\n\n\n
Do najwi\u0119kszych miast Delty zaliczaj\u0105 si\u0119 obecnie: Aleksandria, Damietta, Damanhur, Ismailia, Al-Mansura, Port Said i Tanta.<\/p>\n\n\n\n
Jest to miejsce bardzo atrakcyjne turystycznie ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j \u0142agodny, jak na Afryk\u0119, klimat.<\/p>\n\n\n\n
Nil w Biblii<\/p>\n\n\n\n
Rzeka Nil wymieniona zosta\u0142a w Starym Testamencie m.in. w wyja\u015bnieniu przez J\u00f3zefa sn\u00f3w faraona; ocalenia Moj\u017cesza; 10 plag egipskich i w opisach Egiptu.<\/p>\n\n\n\n
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nil (\u0142ac. Nilus, gr. \u039d\u03b5\u1fd6\u03bb\u03bf\u03c2, arab. \u0627\u0644\u0646\u064a\u0644) \u2013 najd\u0142u\u017csza rzeka na Ziemi[1] (wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142, najd\u0142u\u017csza jest Amazonka i ta wersja pojawia si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej w nowych opracowaniach[2]) w \u015brodkowej i p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Afryce, przecinaj\u0105ca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. P\u0142ynie na obydwu p\u00f3\u0142kulach; \u017ar\u00f3d\u0142o znajduje si\u0119 na 2\u00b016\u203255.92\u2033S, 29\u00b019\u203252.32\u2033E, a uj\u015bcie na 31\u00b0N. Licz\u0105ca prawie 3 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":188,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-95","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":96,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions\/96"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/media\/188"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}