Kostaryka (Costa Rica, hiszp. dos\u0142. \u2018bogate wybrze\u017ce\u2019, Republika Kostaryki \u2013 Rep\u00fablica de Costa Rica) \u2013 pa\u0144stwo w Ameryce \u015arodkowej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy od p\u00f3\u0142nocy z Nikaragu\u0105 na odcinku 309 km i od po\u0142udnia z Panam\u0105 \u2013 330 km. \u0141\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 wybrze\u017ca karaibskiego i pacyficznego wynosi 1290 km.<\/p>\n\n\n\n
Kostaryka to kraj wy\u017cynno-g\u00f3rzysty, po\u0142o\u017cony w strefie aktywno\u015bci sejsmicznej. Znajduj\u0105 si\u0119 tu tak\u017ce liczne wulkany, niekt\u00f3re aktywne. Niziny wyst\u0119puj\u0105 jedynie na wybrze\u017cach oraz w dolinach wi\u0119kszych rzek: San Juan, Tempsique i Ca\u00f1as. Przez \u015brodek kraju biegn\u0105 trzy g\u0142\u00f3wne pasma g\u00f3rskie: Cordillera de Guanacaste (wulkan Miravalles, 2021 m n.p.m.), Cordillera Central (wulkany Iraz\u00fa, 3432 m n.p.m. i Turrialba, 3421 m n.p.m.) oraz Cordillera de Talamanca z najwy\u017cszym szczytem Kostaryki Chirrip\u00f3 Grande (3820 m n.p.m.). Mi\u0119dzy pasmami Cordiller\u0105 Central a C. de Talamanca znajduje si\u0119 niewielka wy\u017cyna Cartago, po\u0142o\u017cona na wysoko\u015bci 1400 m n.p.m. U podn\u00f3\u017cy Kordillery Centralnej rozci\u0105ga si\u0119 zajmuj\u0105ca ok. 900 km\u00b2 \u015br\u00f3dg\u00f3rska kotlina Meseta Centralna. Tutaj ulokowa\u0142a si\u0119 stolica kraju San Jos\u00e9 i inne wa\u017cne miasta Kostaryki (Cartago, Alajuela, Heredia). W sumie mieszka tu ponad po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w kraju.<\/p>\n\n\n\n
Wybrze\u017ce karaibskie ma charakter niskiego wybrze\u017ca lagunowego. Za to wybrze\u017ce pacyficzne ma dobrze rozwini\u0119t\u0105 lini\u0119 brzegow\u0105 z licznymi zatokami (Golfo Dulce, Bah\u00eda de Coronado, Nicoya, Papagayo). Rzeki Kostaryki s\u0105 kr\u00f3tkie i bystre. Do najwi\u0119kszych rzek nale\u017c\u0105: San Juan (graniczna), Reventaz\u00f3n i Chirrip\u00f3. Brak wi\u0119kszych jezior, poza sztucznym zbiornikiem wodnym Arenal.<\/p>\n\n\n\n
Klimat Kostaryki to klimat podr\u00f3wnikowy. Na wybrze\u017cu karaibskim wiatry pasatowe przynosz\u0105 obfite opady przez ca\u0142y rok (2000\u20136000 mm rocznie). Natomiast po stronie pacyficznej opady s\u0105 mniejsze (1000\u20132000 mm) i wyst\u0119puj\u0105 w okresie od maja do grudnia. W pozosta\u0142ych miesi\u0105cach panuje susza. \u015arednie roczne temperatury wynosz\u0105 ok. 26 \u00b0C na wybrze\u017cu i 18-20 \u00b0C w g\u0142\u0119bi kraju, na wy\u017cszych wysoko\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n
Przyroda Kostaryka cechuje si\u0119 bogactwem zwierz\u0105t, grzyb\u00f3w i ro\u015blin, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 na obszarze tego kraju po\u0142o\u017conego w Ameryce Centralnej. Kostaryka znajduje si\u0119 w granicach krainy neotropikalnej charakteryzuj\u0105cej si\u0119 du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 biologiczn\u0105. Na obszarze Kostaryki wyst\u0119puje ponad 500 tysi\u0119cy gatunk\u00f3w, co stanowi prawie 4% wszystkich szacowanych gatunk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Sprawia to, \u017ce Kostaryka jest jednym z 20 kraj\u00f3w o najwy\u017cszej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej na \u015bwiecie. Z tych 500 tysi\u0119cy gatunk\u00f3w nieco ponad 300 tysi\u0119cy to owady. Dodatkowo r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 fauny w du\u017cej mierze wynika z po\u0142o\u017cenia geograficznego tego pa\u0144stwa pomi\u0119dzy kontynentami \u2013 Ameryk\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105 i Po\u0142udniow\u0105. Kraj ten, wraz z s\u0105siedni\u0105 Panam\u0105, le\u017c\u0105 na terenie, kt\u00f3ry 3-5 milion\u00f3w lat sta\u0142 si\u0119 pomostem \u0142\u0105cz\u0105cym te dwa kontynenty. Fakt ten sprawi\u0142, \u017ce bardzo r\u00f3\u017cne gatunki zwierz\u0105t, grzyb\u00f3w i ro\u015blin obu kontynent\u00f3w mieszaj\u0105 si\u0119 w tym miejscu.<\/p>\n\n\n\n
W okresie przedkolumbijskim, mi\u0119dzy 750 a 1500, na obszarze dzisiejszej Kostaryki rozwija\u0142y si\u0119 kultury india\u0144skie. W 1502 do wybrze\u017ca Kostaryki dotar\u0142 Krzysztof Kolumb, kt\u00f3ry spodziewa\u0142 si\u0119 tu odkry\u0107 legendarn\u0105 krain\u0119 z\u0142ota; nazwa\u0142 to wybrze\u017ce Costa Rica, czyli \u201ebogate wybrze\u017ce\u201d. Obszar ten podbi\u0142 w imieniu Hiszpanii Juan Vasquez de Coronado w latach 1561\u20131565. Za\u0142o\u017cy\u0142 on pierwsz\u0105 stolic\u0119 Kostaryki Cartago. Ju\u017c w czasie podboju de Coronado miejscowi Indianie wyst\u0119powali zbrojnie przeciwko Hiszpanom. Kolejne bunty w latach 1673 i 1709 spotka\u0142y si\u0119 z ostr\u0105 reakcj\u0105 kolonizator\u00f3w i doprowadzi\u0142y do niemal ca\u0142kowitej eksterminacji Indian. Kostaryka proklamowa\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w 1821 i wraz z s\u0105siednimi republikami wesz\u0142a w sk\u0142ad Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki \u015arodkowej (lub inaczej: Zjednoczonych Prowincji Ameryki \u015arodkowej). Od 1839 jest niezale\u017cn\u0105 republik\u0105. W 1871 przyj\u0119ta zosta\u0142a konstytucja Kostaryki, kt\u00f3ra by\u0142a p\u00f3\u017aniej kilkakrotnie poprawiana. Pod koniec XIX wieku rz\u0105d wprowadzi\u0142 reformy liberalne w dziedzinie prawodawstwa i edukacji. Na pocz\u0105tku XX wieku dosz\u0142o do ustabilizowania sytuacji politycznej kraju. Po I wojnie \u015bwiatowej dosz\u0142o do kryzysu gospodarczego, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 kilkuletni okres konfliktu. W latach 20. rywalizowa\u0142y ze sob\u0105 organizacje katolickie, socjalistyczne, populistyczne i komunistyczne. W latach 30. sytuacj\u0119 w kraju pogorszy\u0142 wybuch \u015bwiatowego kryzysu gospodarczego. Od lat 30. na znaczeniu zyska\u0142y \u015brodowiska komunistyczne, kt\u00f3re rywalizowa\u0142y z oligarchami ziemskimi i przemys\u0142owymi. W 1940 roku prezydentur\u0119 obj\u0105\u0142 Rafael \u00c1ngel Calder\u00f3n Guardia z Partii Narodowo-Republika\u0144skiej. Za jego prezydentury (1940-1944) przeprowadzono reformy spo\u0142eczne i gospodarcze[5]. Wprowadzono w\u00f3wczas ograniczon\u0105 reform\u0119 roln\u0105 i system ubezpiecze\u0144 socjalnych. Polityk\u0119 t\u0119 kontynuowa\u0142 sojusznik Guardii, Teodoro Picado Michalski, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 rz\u0105dy w 1944 roku. Polityk polskiego pochodzenia wygra\u0142 wybory z ramienia liberalnej partii Bloque de la Victoria. W 1946 stworzy\u0142 Narodowy Instytut Geograficzny Kostaryki oraz niezawis\u0142y Trybuna\u0142 Wyborczy. W dalszym ci\u0105gu wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze swym poprzednikiem Rafaelem \u00c1ngelem Calder\u00f3nem Guardi\u0105, b\u0119d\u0105c jego poplecznikiem. Sam zmaga\u0142 si\u0119 z ostrymi konfliktami politycznymi, kt\u00f3re w owym czasie wstrz\u0105sa\u0142y Kostaryk\u0105. Przetrwa\u0142 kilka pr\u00f3b zamachu stanu. W ko\u0144cu uzyska\u0142 poparcie partii komunistycznej, z kt\u00f3r\u0105 w 1948 postanowi\u0142 podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 przed\u0142u\u017cenia swojej kadencji: w 1948 wybory prezydenckie wygra\u0142 Otilio Ulate Blanco, a wybory parlamentarne prokomunistyczne ugrupowanie Vanguardia, co wywo\u0142a\u0142o niepokoje w armii. Guardia nakaza\u0142 Picado Michalskiemu uniewa\u017cnienie wybor\u00f3w prezydenckich i pozostanie przy w\u0142adzy, przez co w kraju wybuch\u0142a wojna domowa[6][7]. Z si\u0142ami rz\u0105dowymi i oddzia\u0142ami komunistycznymi \u015bciera\u0142a si\u0119 Armia Wyzwolenia Narodowego. W wyniku wojny domowej prezydent Teodor Picado Michalski uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W 1949 nowy prezydent Jos\u00e9 Figueres Ferrer rozwi\u0105za\u0142 armi\u0119 i od tej pory Kostaryka utrzymuje jedynie paramilitarn\u0105 policj\u0119. Ferrer opowiada\u0142 si\u0119 za przereformowaniem Kostaryki na wz\u00f3r socjalistyczny. Rz\u0105d nada\u0142 prawa wyborcze kobietom i ludno\u015bci murzy\u0144skiej (uniewa\u017cnienie zakazu opuszczania przez ni\u0105 prowincji Limon), zagwarantowa\u0142 edukacj\u0119 publiczn\u0105 dla wszystkich obywateli, zabroni\u0142 dwukrotnego z rz\u0119du kandydowania na urz\u0105d prezydenta kraju, upa\u0144stwowi\u0142 banki, a tak\u017ce wprowadzi\u0142 instytucj\u0119 Trybuna\u0142u Wyborczego, maj\u0105cego nadzorowa\u0107 przebieg ka\u017cdych kolejnych przysz\u0142ych wybor\u00f3w prezydenckich. W 1951 Figueres Ferrer stworzy\u0142 socjaldemokratyczn\u0105 Parti\u0119 Wyzwolenia Narodowego (PLN). Lewicowy prezydent opiekowa\u0142 si\u0119 prywatnym sektorem przemys\u0142owym i stymulowa\u0142 rozw\u00f3j zak\u0142ad\u00f3w pa\u0144stwowych. Rz\u0105d wyst\u0119powa\u0142 przeciwko Stanom Zjednoczonym, obwiniaj\u0105c ich w\u0142adze o wspomaganie latynoameryka\u0144skich dyktatur. Da\u0142 wyraz tej krytyce zbojkotowaniem w 1954 roku Mi\u0119dzyameryka\u0144skiej Konferencji w Wenezueli. W tym samym roku rz\u0105d udzieli\u0142 wsparcia nikaragua\u0144skiemu przyw\u00f3dcy opozycji Emilianowi Chamorro Vargasowi, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 spisek maj\u0105cy na celu uprowadzenie tamtejszego dyktatora, Anastasio Somozy Garc\u00edi. Po odkryciu spisku Somoza aresztowa\u0142 spiskowc\u00f3w, a dnia 11 stycznia 1954 roku zaatakowa\u0142 Kostaryk\u0119. Wojna okaza\u0142a si\u0119 sukcesem Kostaryki, kt\u00f3ra zada\u0142a nikaragua\u0144skiej armii katastrofalne straty. Rz\u0105d udziela\u0142 te\u017c wsparcia kuba\u0144skim ruchom walcz\u0105cym z dyktatur\u0105 Fulgencio Batisty a\u017c do doj\u015bcia do w\u0142adzy Fidela Castro. W latach 70. Kostaryka zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do kraj\u00f3w bloku socjalistycznego: nawi\u0105za\u0142a stosunki dyplomatyczne z ZSRR (Kostaryka sta\u0142a si\u0119 pierwszym \u015brodkowoameryka\u0144skim pa\u0144stwem, kt\u00f3re to uczyni\u0142o) i NRD, a w 1973 \u2013 z Kub\u0105. Przyj\u0119\u0142a te\u017c wizyt\u0119 rumu\u0144skiego dyktatora Nicolae Ceau\u015fescu. Poprawka do konstytucji pozwoli\u0142a represjonowanej dotychczas partii komunistycznej na uczestnictwo w wyborach. W 1972 Kostaryka znalaz\u0142a nowy rynek zbytu na kaw\u0119 w ZSRR.<\/p>\n\n\n\n
W 1978 roku rz\u0105dy lewicy zosta\u0142y przerwane przez zwyci\u0119stwo kandydata prawicy w wyborach prezydenckich. Nowy prezydent Rodrigo Carazo Odio zbli\u017cy\u0142 kraj do Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz prowadzi\u0142 polityk\u0119 napi\u0119\u0107 z rz\u0105dzon\u0105 przez sandinist\u00f3w Nikaragu\u0105 \u2013 pozwoli\u0142 na stacjonowanie na terytorium Kostaryki oddzia\u0142\u00f3w antyrz\u0105dowej partyzantki contras, a tak\u017ce popar\u0142 akcje dyplomatycznej izolacji Nikaragui. Prezydent ograniczy\u0142 ponadto zakres opieki socjalnej. Pod koniec lat 80. z kraju wydalono oddzia\u0142y contras, a wsparcia udzielono pokojowej opozycji nikaragua\u0144skiej. W latach 1990\u20131994 rz\u0105dy sprawowali chadecy, po kt\u00f3rych do w\u0142adzy wr\u00f3ci\u0142a Partia Wyzwolenia Narodowego.<\/p>\n\n\n\n
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kostaryka (Costa Rica, hiszp. dos\u0142. \u2018bogate wybrze\u017ce\u2019, Republika Kostaryki \u2013 Rep\u00fablica de Costa Rica) \u2013 pa\u0144stwo w Ameryce \u015arodkowej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy od p\u00f3\u0142nocy z Nikaragu\u0105 na odcinku 309 km i od po\u0142udnia z Panam\u0105 \u2013 330 km. \u0141\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 wybrze\u017ca karaibskiego i pacyficznego wynosi 1290 km. Kostaryka to kraj wy\u017cynno-g\u00f3rzysty, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":206,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,5],"tags":[],"class_list":["post-129","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-slider"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=129"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129\/revisions\/130"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/media\/206"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/ZakupyGMI\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}