{"id":28,"date":"2024-11-28T11:04:43","date_gmt":"2024-11-28T11:04:43","guid":{"rendered":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/?p=28"},"modified":"2025-10-15T17:30:31","modified_gmt":"2025-10-15T17:30:31","slug":"grupa-media-informacyjne-3","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/2024\/11\/28\/grupa-media-informacyjne-3\/","title":{"rendered":"Historia Czarny Dunajec"},"content":{"rendered":"\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 \u2013 Urz\u0119dy i Instytucje \u2026<\/a><\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki Czarnego Dunajca si\u0119gaj\u0105 roku oko\u0142o 1552. Dat\u0119 t\u0119, wobec zagini\u0119cia dokumentu lokacyjnego, przyj\u0105\u0107 mo\u017cna na podstawie pierwszej lustracji kr\u00f3lewszczyzn, przeprowadzonej w 1564 r. Przeczyta\u0107 w niej mo\u017cna, \u017ce wie\u015b Dunaiecz Czarny, okre\u015blon\u0105 jako now\u0105, “osadzi\u0142 p. Prokop Pieni\u0105\u017cek […] ab annis 12, w kt\u00f3rej si\u0119 osadzi\u0142o kmieci 15”. Zasad\u017ac\u0105 Czarnego Dunajca, a zarazem pierwszym jego so\u0142tysem, by\u0142 Tomasz Mi\u0119tus, kt\u00f3ry – jak zapisano w przywileju dla jego syna Jana wydanym przez kr\u00f3la Zygmunta Augusta w 1592 r. – “podj\u0105\u0142 niema\u0142e prace przy wykarczowaniu i osadzeniu tej\u017ce wsi”. Tomasz Mi\u0119tus, wraz z synem Janem, w\u0142asnym kosztem na swym gruncie wystawi\u0142 pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 czarnodunajecki. W 1605 r. wspomniany wy\u017cej monarcha zezwoli\u0142 Janowi Mi\u0119tusowi scedowa\u0107 so\u0142tystwo na rzecz swego syna Klemensa i wnuka Sebastiana. Klemens Mi\u0119tus by\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych organizator\u00f3w oporu ch\u0142op\u00f3w przeciwko bezprawiu, jakiego dopuszcza\u0142 si\u0119 starosta Miko\u0142aj Komorowski; przyp\u0142aci\u0142 to wielotygodniowym uwi\u0119zieniem. Z Czarnego Dunajca pochodzi\u0142 te\u017c Stanis\u0142aw \u0141\u0119towski, kolejny przyw\u00f3dca g\u00f3rali w buncie przeciw Komorowskiemu, z tej racji nazwany Marsza\u0142kiem. On to, wraz z innymi czarnodunajczanami, odegra\u0142 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l w powstaniu Napierskiego w 1651 r., za co w ko\u0144cu zap\u0142aci\u0142 w\u0142asnym \u017cyciem [..].<\/p>\n\n\n\n

Na Klemensie Mi\u0119tusie, kt\u00f3ry potwierdzenie praw do so\u0142tystwa uzyska\u0142 jeszcze od wst\u0119puj\u0105cego na tron W\u0142adys\u0142awa IV w 1633 r., ko\u0144czy si\u0119 linia Mi\u0119tus\u00f3w – so\u0142tys\u00f3w czarnodunajeckich. Korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci prawnych (konstytucja z 1563 r. dopuszcza\u0142a wykup so\u0142tystw w kr\u00f3lewszczyznach z r\u0105k dotychczasowych u\u017cytkownik\u00f3w), starosta Adam Kazanowski w roku 1641 odkupi\u0142 za 117 grzywien so\u0142tystwo w Czarnym Dunajcu od Klemensa Mi\u0119tusa i przekszta\u0142ci\u0142 je na dworski folwark. W 1669 r. kr\u00f3l Micha\u0142 Korybut, nada\u0142 so\u0142tystwo, czyli \u00f3w folwark, “urodzonym Teodorowi Sulimie i Janowi Paw\u0119ckiemu” – weteranom wojennym. W tym czasie, bo na prze\u0142omie lat 1669 i 1670, mieszka\u0144cy Czarnego Dunajca wzi\u0119li udzia\u0142 w walkach g\u00f3rali przeciw nadu\u017cyciom pope\u0142nianym przez przebywaj\u0105c\u0105 na odhalu na le\u017cach zimowych chor\u0105giew pancern\u0105 starosty Jana Wielkopolskiego.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c gospodarka folwarczna nie przynios\u0142a spodziewanych korzy\u015bci, dobra dworskie zosta\u0142y prawie w ca\u0142o\u015bci rozsprzedane miejscowym ch\u0142opom w 1753 r. Ostatnimi posiadaczami so\u0142tystwa w Czarnym Dunajcu byli Ratu\u0142owscy, legitymuj\u0105cy si\u0119 przywilejem kr\u00f3la Augusta III z roku 1754.<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie XIX stulecia Mi\u0119tusowie stanowili bardzo nieliczn\u0105 grup\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Czarnego Dunajca; w ich r\u0119kach by\u0142o zaledwie 5 gospodarstw.<\/p>\n\n\n\n

Pod zaborem austriackim starostwo nowotarskie przej\u0119te zosta\u0142o na w\u0142asno\u015b\u0107 cesarstwa, a nast\u0119pnie – po podziale na sekcje – wystawione na sprzeda\u017c. “Dominium Czarny Dunajec”, obejmuj\u0105ce Ciche, Chocho\u0142\u00f3w, Czarny Dunajec, Dzianisz, Podczerwone, Wit\u00f3w i Wr\u00f3bl\u00f3wk\u0119, kupi\u0142 w 1819 r. Jan Paj\u0105czkowski. G\u00f3rale z “Dominium”, chc\u0105c uniezale\u017cni\u0107 si\u0119 od dworu i powi\u0119kszy\u0107 swe grunty, odkupili od Paj\u0105czkowskiego, poprzez swego pe\u0142nomocnika ks. J\u00f3zefa Szczurkowskiego, dobra dworskie [..].<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyczny jest tu ma\u0142omiasteczkowy prostok\u0105tny rynek z bocznymi uliczkami, za\u0142o\u017cony ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIX wieku, a ukszta\u0142towany ostatecznie w okresie mi\u0119dzywojennym, kiedy miejscowo\u015b\u0107 Czarny Dunajec posiada\u0142a prawa miejskie. Wa\u017cnym elementem architektury by\u0142y tu tzw. dworki czarnodunajeckie, czyli murowane parterowe domy z gankiem wspartym na filarach, obecnie ju\u017c nieliczne. Nie brak tu r\u00f3wnie\u017c wielu zabytkowych drewnianych dom\u00f3w. Miejskiego, cho\u0107 przytulnego wizerunku dodaj\u0105 Czarnemu Dunajcowi nowoczesne gmachy u\u017cyteczno\u015bci publicznej, zwarta zabudowa, dobrze utrzymane i oznakowane drogi, liczne punkty handlowo-us\u0142ugowe itp.<\/p>\n\n\n\n

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 \u2013 Urz\u0119dy i Instytucje \u2026<\/a><\/p>\n\n\n\n

GRUPA MEDIA INFORMACYJNE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czytaj r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 \u2013 Urz\u0119dy i Instytucje \u2026 Pocz\u0105tki Czarnego Dunajca si\u0119gaj\u0105 roku oko\u0142o 1552. Dat\u0119 t\u0119, wobec zagini\u0119cia dokumentu lokacyjnego, przyj\u0105\u0107 mo\u017cna na podstawie pierwszej lustracji kr\u00f3lewszczyzn, przeprowadzonej w 1564 r. Przeczyta\u0107 w niej mo\u017cna, \u017ce wie\u015b Dunaiecz Czarny, okre\u015blon\u0105 jako now\u0105, “osadzi\u0142 p. Prokop Pieni\u0105\u017cek […] ab annis 12, w kt\u00f3rej si\u0119 osadzi\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":108,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,4],"tags":[],"class_list":["post-28","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czarny-dunajec","category-rozne"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":109,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28\/revisions\/109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/media\/108"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/InformacjaMiejscowosci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}