Czytaj również – Akademia GMI …
Zaburzenia koncentracji to problem dotyczący wielu uczniów, bez względu na wiek, predyspozycje intelektualne czy usposobienie. Trudności te wpływają negatywnie zarówno na wyniki w nauce, jak i na rozwój społeczny oraz emocjonalny dziecka. Zrozumienie przyczyn tych zaburzeń oraz wdrożenie odpowiednich technik treningu koncentracji może znacząco poprawić ich funkcjonowanie zarówno w szkole, jak i w domu. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają nauczyciele, którzy poprzez odpowiednie metody pracy mogą skutecznie wspierać swoich podopiecznych w pokonywaniu trudności w koncentracji.
Przyczyny zaburzeń koncentracji u uczniów
Zaburzenia koncentracji mogą mieć różnorodne podłoże, często wynikające z kombinacji czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Poniżej przedstawiamy kilka najczęściej występujących przyczyn problemów z koncentracją.
1. ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
ADHD to jedno z najczęstszych zaburzeń neurorozwojowych, charakteryzujące się deficytem uwagi, impulsywnością oraz nadpobudliwością ruchową. Uczniowie z ADHD często mają trudności w opanowaniu następujących kompetencji:
- · długotrwałe skupienie uwagi na wykonywanym zadaniu,
- · praktyczna organizacja czasu i przestrzeni do nauki,
- · przestrzeganie zasad dyscypliny na lekcjach (np. przerywanie nauczycielowi, zapominanie o zadaniach domowych, rozpraszanie innych uczniów),
- · unikanie rozpraszających bodźców w otoczeniu.
Szacuje się, że ADHD dotyka aż 5-7% dzieci na całym świecie; należy przy tym zaznaczyć, że mimo jego powszechności u każdego ucznia będzie ono przejawiało się inaczej. ADHD może występować w kilku typach: z przewagą nadpobudliwości, przewagą deficytu uwagi lub w formie mieszanej. Objawy mogą ponadto nasilać się w określonych sytuacjach, takich jak stres lub hałas. Wsparcie uczniów z ADHD w nauce koncentracji wymaga więc indywidualnego, kompleksowego podejścia z współpracą nauczycieli, rodziców oraz specjalistów.
2. CAPD – zaburzenia przetwarzania słuchowego
Dzieci z CAPD mają trudności z przetwarzaniem informacji dźwiękowych mimo prawidłowego słuchu fizycznego. Trudności te objawiają się poprzez m.in.:
- · niezdolność do zrozumienia poleceń, gdy w otoczeniu panuje hałas,
- · problemy z koncentracją podczas długich wypowiedzi,
- · częste powtarzanie pytań lub prośby o wyjaśnienia.
Przyczyny CAPD mogą leżeć w zaburzeniach funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, wpływających na obniżenie zdolności interpretacji dźwięków. Uczeń z CAPD może wydawać się „roztargniony” lub „nieuważny”, podczas gdy źródłem problemu jest sposób, w jaki jego mózg przetwarza sygnały słuchowe.
3. SPD – zaburzenia przetwarzania sensorycznego
Zaburzenia przetwarzania sensorycznego to trudności w odbieraniu, interpretacji i organizacji bodźwców z otoczenia. Do najczęściej występujących objawów tych zaburzeń należą:
- · nadwrażliwość na hałas, światło lub dotyk,
- · problemy z koordynacją ruchów i utrzymywaniem równowagi,
- · unikanie określonych aktywności (np. sportu, zabaw ruchowych, tańca).
SPD może występować w formie nadwrażliwości – unikania określonych bodźców, lub podwrażliwości – stanu, w którym dziecko rozpoznaje ruch w niedostatecznym stopniu i aktywnie ich poszukuje. W obu przypadkach trudności te obniżają zdolność koncentracji, ponieważ dziecko jest stale przeciążone lub niewystarczająco pobudzone.
Wsparcie uczniów z zaburzeniami koncentracji – co może zrobić nauczyciel?
Nauczyciele odgrywają kluczową rolę w identyfikacji zaburzeń koncentracji u uczniów oraz wsparciu ich w pokonywaniu związanych z nimi trudności. W pracy dydaktycznej warto wdrożyć przedstawione poniżej strategie, dostosowując ich realizację do indywidualnych potrzeb uczniów.
- · Indywidualizacja nauczania
Jak wspomnieliśmy wyżej – nie ma dwóch takich samych przypadków; aby maksymalnie zwiększyć motywację i zaangażowanie ucznia do treningu koncentracji, należy dostosować metody pracy i materiały dydaktyczne do jego indywidualnych potrzeb i podłoża zaburzeń. Przykładowo – uczeń z CAPD może błędnie interpretować polecenia nauczyciela, a w efekcie nieprawidłowo je wykonywać. Rozwiązaniem problemu będą tu np. wizualne wskazówki, pisemne notatki, a także częstsze przerwy zapobiegające przeciążeniu mózgu. Jeden uczeń z zaburzeniami integracji sensorycznej może unikać zajęć grupowych ze względu na hałas, inny – dekoncentrować się przez jaskrawe oświetlenie w klasie. Każdy z nich potrzebuje indywidualnie prowadzonej terapii SI, a także różnych środków doraźnie pomagających w koncentracji (np. stosowanie słuchawek wyciszających).
- · Pozytywna motywacja
Pozytywne wzmocnienie pomaga w kształtowaniu pożądanych zachowań związanych z koncentracją – chwalenie za postępy, nawet te najmniejsze, motywuje uczniów do dalszej pracy i buduje ich poczucie sprawczości.
- · Współpraca z rodzicami i specjalistami
Regularny kontakt z rodzicami, współpraca z psychologami, pedagogami specjalnymi i lekarzami pomaga nauczycielowi w kompleksowym wsparciu ucznia i opracowaniu spójnej strategii treningu koncentracji.
- · Organizacja przyjaznej przestrzeni w klasie
U wielu uczniów źródłem problemów z koncentracją jest przebodźcowanie, dlatego eliminacja rozpraszaczy i bałaganu wokół nich jest konieczne do rozwiązania problemu. Usunięcie zbędnych dekoracji, ergonomiczne rozmieszczenie ławek, panowanie nad hałasem – każdy z wymienionych zabiegów sprzyja skupieniu i utrzymywaniu uwagi na wykonywanych zadaniach.
Ćwiczenia koncentracji do zastosowania w szkole i w domu
Systematyczne ćwiczenia logiczne i praca nad łagodzeniem stresu mogą znacząco poprawić zdolność koncentracji u uczniów. Oto kilka skutecznych technik i narzędzi:
· Techniki relaksacyjne: ćwiczenia oddechowe, relaksacje oparte na napinaniu i rozluźnianiu mięśni czy trening mindfulness – krótkie sesje skupienia na odczuciach płynących z ciała lub dźwiękach z otoczenia – wyciszają umysł i uczą zatrzymania uwagi na określonej czynności.
· Gry logiczne i planszowe: Warcaby, szachy, sudoku czy memory rozwijają zdolność planowania, przewidywania i zapamiętywania.
· Świadome czytanie: Po przeczytaniu fragmentu tekstu dziecko odpowiada na pytania nauczyciela dotyczące jego treści, co angażuje jego uwagę podczas lektury i rozwija myślenie analityczne.
· Koncentracja na szczegółach: Uczeń przez kilka minut obserwuje detale na zaprezentowanej mu ilustracji lub fotografii, a następnie odpowiada na związane z nimi pytania.
· Zadania z wykorzystaniem technologii: Specjalistyczne aplikacje i gry edukacyjne, takie jak Lumosity czy Elevate, pomagają w treningu koncentracji i pamięci.
Czytaj również – Akademia GMI …
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE