Orze\u0142 przedni jest najwi\u0119kszym przedstawicielem or\u0142\u00f3w z rodzaju Aquila. Jego rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142 wynosi 190-225 cm, a d\u0142ugo\u015b\u0107 cia\u0142a 80-93 cm. To pot\u0119\u017cny orze\u0142 o charakterystycznej sylwetce z d\u0142ugimi skrzyd\u0142ami zw\u0119\u017caj\u0105cymi si\u0119 ku nasadzie oraz w\u0119\u017csz\u0105 d\u0142oni\u0105, co tworzy mocno S-owat\u0105 tyln\u0105 kraw\u0119d\u017a. Ogon d\u0142ugi, najd\u0142u\u017cszy w\u015br\u00f3d or\u0142\u00f3w. W locie, w czasie kr\u0105\u017cenia skrzyd\u0142a trzyma uniesione do g\u00f3ry, co nadaje sylwetce lekko\u015bci. R\u00f3wnie\u017c ubarwienie charakterystyczne, i r\u00f3\u017cne u ptak\u00f3w doros\u0142ych i m\u0142odych. We wszystkich szatach wyst\u0119puje du\u017ca rdzawa do p\u0142owej czy z\u0142otej plama na potylicy i karku. Lotki i ster\u00f3wki ciemno szare z szerok\u0105 czarniaw\u0105 pr\u0119g\u0105 na ko\u0144cu. Rysunek ten jednak widoczny jest z niewielkiej odleg\u0142o\u015bci i w dobrym o\u015bwietleniu. Na wierzchu wyra\u017anie zaznaczone rozja\u015bnienia na ramionach, tworz\u0105ce kontrastowy wz\u00f3r widoczny z daleka. Lotki i ster\u00f3wki ciemne z czarn\u0105 szerok\u0105 pr\u0119g\u0105 na ko\u0144cu. Ptaki m\u0142ode wyra\u017anie r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od ptak\u00f3w doros\u0142ych bia\u0142ymi plamami nasady lotek d\u0142oni i zewn\u0119trznych lotek 2. rz\u0119du. Podobnie ogon dwukolorowy z bia\u0142\u0105 nasad\u0105 i czarn\u0105 szerok\u0105 pr\u0119g\u0105 na ko\u0144cu. Wierzch ramion jednolicie ciemny bez rozja\u015bnie\u0144 charakterystycznych dla ptak\u00f3w starszych. Wraz z wiekiem kolejne szaty stopniowo trac\u0105 ilo\u015b\u0107 bieli i ciemniej\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Zasi\u0119g wyst\u0119powania i liczebno\u015b\u0107<\/p>\n\n\n\n
Orze\u0142 przedni ma najwi\u0119kszy zasi\u0119g w\u015br\u00f3d or\u0142\u00f3w. Zasiedla Nearktyk\u0119 i Palearktyk\u0119. Na kontynencie ameryka\u0144skim wyst\u0119puje niemal na ca\u0142ym obszarze Kanady oraz w zachodniej cz\u0119\u015bci USA. W Starym \u015awiecie swym zasi\u0119giem obejmuje w Europie p\u0142w. Pirenejski, po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Francji oraz pasma g\u00f3rskie Alp, Ba\u0142kan\u00f3w, p\u0142w. Apeni\u0144ski oraz wyspy na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym. Wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w Karpatach. W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci zasiedla Szkocj\u0119, p\u00f3\u0142nocno-zachodni\u0105 Angli\u0119, Skandynawi\u0119, kraje nadba\u0142tyckie, Bia\u0142oru\u015b, i dalej na wsch\u00f3d przez Rosj\u0119, szerokim pasem przez p\u00f3\u0142nocn\u0105 Azj\u0119, wzd\u0142u\u017c po\u0142udniowego brzegu tundry, a\u017c po Kamczatk\u0119, Kore\u0119 i Japoni\u0119. Na po\u0142udniu po Turcj\u0119, Bliski Wsch\u00f3d, Kaukaz i g\u00f3ry p\u00f3\u0142nocnego Iraku i Iranu, Afganistan, p\u00f3\u0142nocny Pakistan omijaj\u0105c wysokie plato Tybetu wzd\u0142u\u017c Tian Szan, po p\u00f3\u0142nocno-zachodnie Chiny, a od p\u00f3\u0142nocnego-wschodu, tj. od wschodnich skraj\u00f3w Mongolii do centralnej cz\u0119\u015bci Chin. Poza tym kilka rozrzuconych i izolowanych populacji w p\u00f3\u0142nocnej Afryce i p\u0142w. Arabskim. Liczebno\u015b\u0107 populacji l\u0119gowej na obszarze Europy ocenia si\u0119 na 8400 \u2013 11000 par.<\/p>\n\n\n\n
Stan populacji krajowej<\/p>\n\n\n\n
W Polsce orze\u0142 przedni jest gatunkiem skrajnie nielicznie l\u0119gowym. Liczebno\u015b\u0107 wynosi zaledwie 30-35 par. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 (ok. 85%) gniazduje na po\u0142udniu kraju, w Karpatach, gdzie g\u0142\u00f3wnymi obszarami l\u0119gowymi s\u0105 Bieszczady, G\u00f3ry Sanocko-Turcza\u0144skie, Beskid Niski, S\u0105decki, Pieniny, Gorce, Tatry i Beskid \u017bywiecki. Ponadto pojedyncze pary obserwowano na p\u00f3\u0142nocy i wschodzie kraju, ale gniazdowanie potwierdzono jedynie na Pomorzu \u015arodkowym. Ptaki l\u0119gowe w Polsce s\u0105 osiad\u0142e.<\/p>\n\n\n\n
Status<\/p>\n\n\n\n
W Polsce gatunek obj\u0119ty ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105. Wok\u00f3\u0142 gniazd wyznacza si\u0119 strefy ochronne. Umieszczony w Polskiej Czerwonej Ksi\u0119dze Zwierz\u0105t. Zamieszczony na li\u015bcie gatunk\u00f3w w Za\u0142\u0105czniku I Dyrektywy Ptasiej. Stan polskiej populacji mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako stabilny.<\/p>\n\n\n\n
\u015arodowisko l\u0119gowe<\/p>\n\n\n\n
Siedliskiem l\u0119gowym g\u0142\u00f3wnie zajmowanym przez or\u0142a przedniego w Karpatach s\u0105 stare, prze\u015bwietlone drzewostany jod\u0142owe i jod\u0142owo-bukowe. Miejsca gniazdowe lokalizowane s\u0105 zwykle z dala od siedzib ludzkich. Warunkiem jest r\u00f3wnie\u017c bliskie s\u0105siedztwo odpowiednich \u0142owisk, kt\u00f3ra stanowi\u0105 \u0142\u0105ki i pastwiska ekstensywnie u\u017cytkowane oraz nieu\u017cytki, cz\u0119sto na wzg\u00f3rzach o znacznym nachyleniu, z k\u0119pami drzew i krzew\u00f3w, g\u0142ownie ja\u0142owca lub tarniny. Jednak nieu\u017cytki zarastaj\u0105ce w wyniku sukcesji przestaj\u0105 by\u0107 odpowiednimi terenami \u0142owieckimi. Istotnym elementem s\u0105 stare uschni\u0119te drzewa stanowi\u0105ce punkty obserwacyjne i odpoczynkowe. W wysokich g\u00f3rach, na przyk\u0142ad w Tatrach, gniazda buduje na p\u00f3\u0142kach skalnych, a poluje na halach lub zlatuje w s\u0105siednie strefy przedg\u00f3rza.<\/p>\n\n\n\n
Pokarm i ekologia \u017cerowania<\/p>\n\n\n\n
Pokarm tego silnego drapie\u017cnika stanowi\u0105 ssaki i ptaki \u015bredniej wielko\u015bci, jak lisy, kuny, koty domowe, m\u0142ode sarny, \u015bwistaki czy zaj\u0105ce, a w\u015br\u00f3d ptak\u00f3w kuraki, go\u0142\u0119bie, sowy, myszo\u0142owy, dr\u00f3b. Ch\u0119tnie r\u00f3wnie\u017c \u017ceruje na padlinie, szczeg\u00f3lnie zim\u0105, korzystaj\u0105c z tej wy\u0142o\u017conej przez my\u015bliwych lub resztek pozostawionych przez wilki. Poluje g\u0142ownie z niskiego lotu nad ziemi\u0105. Cz\u0119sto te\u017c poluje z zasiadki wypatruj\u0105c ofiary z drzew rosn\u0105cych po\u015br\u00f3d \u0142\u0105k czy pastwisk, jak r\u00f3wnie\u017c z niewielkich wzniesie\u0144 terenu siedz\u0105c na ziemi lub ska\u0142kach. Ptaki chwyta g\u0142\u00f3wnie na ziemi lub w momencie zrywania si\u0119 do lotu.<\/p>\n\n\n\n
Biologia l\u0119gowa i fenologia<\/p>\n\n\n\n
Orze\u0142 przedni jest gatunkiem terytorialnym, o du\u017cym rewirze. Do l\u0119g\u00f3w przyst\u0119puje w wieku 4-5 lat. Jako gatunek osiad\u0142y oraz o d\u0142ugim cyklu l\u0119gowym do l\u0119g\u00f3w przyst\u0119puje niekiedy ju\u017c w lutym, tokuj\u0105c i odnawiaj\u0105c lub buduj\u0105c gniazdo. Preferowanym drzewem gniazdowym w warunkach Karpat jest jod\u0142a (85%). Sk\u0142adanie jaj ma miejsce w po\u0142owie marca. L\u0119g sk\u0142ada si\u0119 z 1-2 jaj, rzadko 3. Wysiaduje od z\u0142o\u017cenia pierwszego jaja g\u0142\u00f3wnie samica przez ok. 45 dni. Na prze\u0142omie kwietnia i maja wykluwaj\u0105 si\u0119 piskl\u0119ta, kt\u00f3re w gnie\u017adzie przebywaj\u0105 przez 10-12 tygodni. U or\u0142a przedniego wyst\u0119puje zjawisko kainizmu, polegaj\u0105ce na tym, \u017ce starsze piskl\u0119 zabija m\u0142odsze. M\u0142ode opuszczaj\u0105 gniazdo na prze\u0142omie lipca i sierpnia. W terytorium l\u0119gowym przebywaj\u0105 pod opiek\u0105 rodzic\u00f3w niekiedy a\u017c do p\u00f3\u017anej jesieni. Przy tak d\u0142ugim okresie l\u0119gu, szczeg\u00f3lnie w niekorzystnych warunkach pokarmowych, or\u0142y przednie nie w ka\u017cdym sezonie przyst\u0119puj\u0105 do l\u0119gu. Utrzymuj\u0105 jednak rewir, w kt\u00f3rym przebywaj\u0105 i broni\u0105 go przed ptakami tego samego gatunku.<\/p>\n\n\n\n
Zagro\u017cenia<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnymi zagro\u017ceniami dla istnienia polskiej populacji l\u0119gowej jest utrata siedlisk zar\u00f3wno l\u0119gowych, jak i \u0142owisk:<\/p>\n\n\n\n
– Wycinka starodrzew\u00f3w w stanowi\u0105cych ostoje gatunku w miejscach trudno dost\u0119pnych i odludnych;<\/p>\n\n\n\n
– Zaniechanie u\u017cytkowania \u0142\u0105k i pastwisk, co prowadzi do ich zarastania, podobnie jak w wyniku zalesiania teren\u00f3w otwartych;<\/p>\n\n\n\n
– Utrata siedlisk spowodowana zabudow\u0105 atrakcyjnych krajobrazowo teren\u00f3w;<\/p>\n\n\n\n
– Wzmo\u017cona penetracja ludzka teren\u00f3w l\u0119gowych oraz \u0142owisk oraz \u017ale zaplanowane zagospodarowywanie turystyczne powoduj\u0105ce porzucanie stanowisk l\u0119gowych;<\/p>\n\n\n\n
– Zatrucia zwi\u0105zane z od\u017cywianiem si\u0119 padlin\u0105;<\/p>\n\n\n\n
– Napowietrzne linie energetyczne i si\u0142ownie wiatrowe powoduj\u0105ce rozbijanie si\u0119 ptak\u00f3w oraz pora\u017cenia pr\u0105dem.<\/p>\n\n\n\n
GRUPA MEDIA INFORMACYJNE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Orze\u0142 przedni jest najwi\u0119kszym przedstawicielem or\u0142\u00f3w z rodzaju Aquila. Jego rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142 wynosi 190-225 cm, a d\u0142ugo\u015b\u0107 cia\u0142a 80-93 cm. To pot\u0119\u017cny orze\u0142 o charakterystycznej sylwetce z d\u0142ugimi skrzyd\u0142ami zw\u0119\u017caj\u0105cymi si\u0119 ku nasadzie oraz w\u0119\u017csz\u0105 d\u0142oni\u0105, co tworzy mocno S-owat\u0105 tyln\u0105 kraw\u0119d\u017a. Ogon d\u0142ugi, najd\u0142u\u017cszy w\u015br\u00f3d or\u0142\u00f3w. W locie, w czasie kr\u0105\u017cenia skrzyd\u0142a trzyma uniesione […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":63,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-32","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poland"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32\/revisions\/67"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/media\/63"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mediainformacyjne.com\/BiznesClubQ\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}